Librum 4, Quaestio 6 [Sorbonne Transcription]

Diplomatic Transcription

By Adam Wodeham

Edited by: Jeffrey C. Witt

Edition: 2014.09 | September 06, 2014

Original Publication: Lombard Press, Baltimore, MD, September 06, 2014

License Availablity: free, Published under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License

b4-q6

1
Utrum sacramentum poenitentiae sit neccessariam ad delendum peccatum
mortale post baptismum commissum

2quod non quia ad delendum mortale suf
ficit contritio cum proposito confitendi Iuxta illud psalmus cum glossa
sua dixi confitebor et in alia et alia in copia quare in rex cum
Sententiarum quare distinctione 17 4i

3Contra secundum Ieromium p?[?] est 2a tabula post nau
fragium ut dicitur distinctione 14 4i in principio

4 In ista quaestione ponam primo
conclusiones aliquas / 2o arguam contra eas et solvam / 3o movebo dubia
alica communia et solvam ea

5 Quo ad primum dicendum primo quod non sumendo neccessariam
absolute pro eo quod non potest per aliquam possent non esse cum quia nec est sic
neccessariam peccatum mortale deleri id est remicti nec est sic neccessaria poenitentia
nec interior nec exterior ad eius deletionem quia deus de potentia absoluta
posset sine omnia poenitentia tali peccatum mortale actuale remittere

6 2o dico
quod nec sumendo neccessariam secundum quid pro neccessitate secundum legem communem dei est
poenitentia neccessaria ad deletionem peccati mortalis scilicet exterior quia secundum
glossam unam super psalmus contritio est sufficiens sacrificium pro peccato super
illud sacramentum deo spiritus contribulatus etc spiritus inquit contritus est
sacrificium quo peccatum absolvitur

7Et probat etiam hoc primum argumentum ad
quaestionem quod scilicet interior poenitentia sufficit cum proposito confitendi et
sacrificiendi ubi non potest plus haberi sufficiens est homini ad salutem de
communi lege dei Et auctoritates innumerabiles idem probant

8 3o dico quod
nec de virtute sermonis loquendo poenitentia interior est neccessaria ad
salutem quia nulla poenitentia interior sic est neccessaria cum huius universalis negative sit
quaelibet singularis vera quia nec ita nec ista etc

9 4o dico quod ad de
letionem peccati mortalis praecommissi prius neccessaria est neccessario requiritur poenitentia in
terior secundum legem dei communem quia secundum augustinus epistola 55 nullus suae bonitatis S172va
arbiter constitutus potest vitam novam inchoare nisi poeniteat eum
veteris vitae et ponitur supra et allegatur distinctione 4a 4i

10 5o etiam dico quod
sacramentum poenitentiae est neccessariam secundum legem dei prius commissa culpa
mortali pro lo?o et ce apertuo[?] nec poenitentia interior est sufficiens sine
proposito recipiendi sacramentum ad haec sunt multae auctoritates distinctione 17 4i
et ista famosa decretalis extra, de poenitentiis et remissionibus omnis u
triusque sexus
quare in primo folio ad ??

11 Contra praedicata potest multipliciter obici

12 primo quia poenitentia
exterior est praecepta ergo neccessariam est eam inplere Nam si haec consequentia non
valet non esset neccesse secundum legem statutam dei servare dei praecepta
affirmatam quae non potest obligant ad semper quam praeecepta ecclesiae de
confitendo semel in anno extra ubi prius omnis

13 Praeterea si contritio suf
ficit vel igitur in quocumque gradu fuerit vel solum in certo gradu
non primo modo / quia tunc aequalis contritio sufficeret ad delen=
dum mortale sicut ad delendum veniale Si 2o modo contra
omnis contritio procedit a caritate et per consequens nulla potest esse ita parva
quin deleat peccatum mortale eo quod mortale non stat cum caritate

14
praeterea voluntas ita posset disponi quod non posset pertingere ad conti?ter[?] in tali
gradu et ita posset dampnari pro peccato de quo vere in alico gra
du conteretur[?] quod est falsum

15 Respondetur et bene quod quicumque gradus con
tritissionis quantumcumque remissus sufficit si bene sit circumstant?us

16
Contra tunc aequalis poena deberetur in purgatorio pro peccato veniali
et mortali ceteris omnibus paribus / quia sit ita quod unus peccaverit veri?
et alius etiam per omnia simili peccato veniali / et alico etiam mortali de quo ob
licus sic per negligentiam nec eius recordatur licet faciat diligen
tiam sufficientem ad salutem recordandi omnia peccata sua contriatur iste
2us de veniali per oi sicut prius et etiam in generali de omnibus peccatis
suis ita quod ista generalis poenitentia deleat culpam motalem
oblicam tunc quaero aut ille pro peccato suo mortali oblico taliter
punietur sicut pro suo veniali vel sicut alius pro suo veniali et habetur[?] in
tentum vel non sed gravius / et ad hic htur[?] illud quod non est in infinitum gravius
sed in certa proportione sic igitur quod in duplo gravius vel in triplo et
tunc poterit accipi unus alius qui ceteris conditionibus paribus peccet
mortaliter minus in 2lo et in 3lo quam iste et per consequens punietuntur in 2lo
vel in 3lo minus quia ex quo omnia alia p?tiuntur paria nulla ratio
videtur hanc consequentiam sinere[?]summe impediri et tunc habetur quod erat probandum

17
praeterea si contritio quantumcumque parva deleat peccatum et comm?tat[?] poenam aeter
nam in temporalem dupla tollet omnem quia tantum valet nulla pars ad tol
landum quod minus est scilicet poenam temporalem sicut valuit prima pars ad
tollendum quod maius est scilicet poenam aeternam graviorem temporali quae
super est et ita superfluerent omnes aliae poenitentiae satisfactionis exterioris
quia quaelibet contritio ad totam poenam tollendam sufficeret quia eius
medietas ad commu?dum aeternam in temporalem ergo multo forus
residuum sufficeret ad temporalem redimendam

18praeterea videtur quod poenitentiam
interior sit neccessaria modo concesso quia deletio culpae est finita in
tensive et extensive igitur poena correspondens est utroque modo finita Iuxta
illud scripturae quantum glorificavit etc

19 praeterea ad hoc potest esse peccatum morta
le pro quo homo non tenetur nec unquam tenebatur p?? quia alica ille
cebra venialis primo potest d? tam diu continari quod fiat peccatum
mortale postquam fuit veniale quare tunc an in illo instanti teneatur poenitere
vel non sed plus si in isto quam in isto instanti non potest poenitentia interior haberi
de isto quia repungnat nam omne quod est quando est etc ergo
tunc non est in potestate eius poenitere et nullus tenetur ad hoc
quod est sibi inpossibile pro alico instanti pro quo est inpossibile unde augustinus
in libro de duabus animabus et ponitur 2o sententiarum distinctione 18 peccati
inquit reum tem[?] quamquam quia non facit quod ferre non potuit s?ine[?]
iniquitatis et insanie[?] est nec post ponatur quod immediate
post non sit per potentiam dei vel quod deus sibi cooperetur
in nullo

20 praeterea talis actus vel aliquid eius non manebit

21 praeterea
aut est aliquod primum instans postquam peccavit in quo potest poe
nitere poenitentia interiori vel non si sic igitur circa illud non est sibi
poenitentia neccessaria eo quod nec sibi sit possibilis naturaliter

22 Et confirmat quia
ideo praedictum est confo?m[?] / esse neccessariam ad salutem eo quod potest licite
differri usque ad finem anni igitur pari ratione nec contritio
quia potest differri usque in finem temporis licet minoris

23 praeterea talis
abstulit homorem alie?m id est divinum honorem ergo semper post
ten?tur ad restitutionem sed non est ad hoc primum instans in quo potest poe
nitere ergo pro quolibet instanti tenetur si principalis non poterit sic igitur quod S172vb
omit?t per diem tunc sic pro quolibet instanti prom?tere tenebatur et pro nullos
fecit et instantia ista fuerit infinita ergo peccavit infinitis pec
catis omissionis

24 praeterea autem tenetur solum ad poenitentiam talem instantiam
vel morosam si instantaim igitur posset mereri in instanti et tunc essent infinitae
actiones meritoriae quia infinita instantia s? in quolibet tempore si mo
rosam ante finem more dandae posset minori et per consequens contritus
de peccato alico dampnatur

25 ad primum istorum dicendum / quod in quolibet gradu
sufficit conteri et cum probatur quod non verum est quod aequalis contritio secundum eum
sufficit utrobique sed illis actus differunt specie sicut opposita id est peccata
de quibus communis contritur et ideo responsus pon?i in ipsomet argumento bona
est Et ad argumentum in contrarium contra ibi forte est neganda sed utrique ibi
debeat puniri poena eiusdem speciei utpote ardore vel huius
sed de hoc expressius diceretur ponat sum tamen consequentia est neganda si omnia alia
sint paria pu?a[?] intensios actr?us[?] utrobique et cum probatur consequentia

26 dicendum
quod omnia quasi quae in una propositione assimi?tur[?] sunt non tam ut tam / et etiam assumptum
quia aequalis contritio hinc in de quod licet alterius rationis sufficiat omni
bus enim illis amoris procedit argumentum quantum valet de quibus cumque[?] et
de duobus qui puniuntur in purgatorio unus pro peccato quantumcumque
levissimo veniali et alter per mortali quantumcumque gravi

27 Ista enim
poena debita pro mortali gravissimo post commissionem[?] poenae aeternae
in temporalem non excedit in infinitum debitam pro veniali levissimo
sed finite sic igitur quod gratia exempli in tanta vel tanta proportione determinate excedat et stat totum argumentum dicendum igitur quod nihil oportet dare
quod poe?s[?] debita maximo veniali vel etiam omnibus venialibus
possibilibus committi ab eodem non potest de potentia dei ordinata per
tingere ad magnitudinem debitam in immo mortali etiam dat quod poe
nam eiusdem rationis debeat utrique puniri post commutationem[?] poenae
aeternae in temporalem vel 2o oportet dare quod poena pro uno potest in
casu aequalis esse poenae pro altero et quandoque haec illa maior et quandoque minor
sed tunc non erunt cetera paria

28 vel 3o oportet dicere[?] quod poenae illae
non sunt eiusdem rationis si primum et 3m non igitur 2m quod non 3m patet
quia ita a deo poterit rationaliter ordinari quod facto stat tota difficul
tas argumenti

29 primum vero non videtur dandum cum quia capio puniendum
in purgatorio pro peccato suo veniali uniformiter[?] per totam unum di?[?]
et moriatur iste praecise ad unum diem ante cessationem poenae cuius
licet purgatoriae scilicet ante instans finalis iudicii et volo etiam quod unus mo
riatur in eodem instanti cui debetur poena pro mortali in purgato
rio poena illius 2i in cera proportione vel finite solum exten
dit poenam debitam priori pro suo veniali capiatur 3us qui
in simili proportione minus peccet mortaliter quam 2us vel multo ad hoc
minus quam in ista proportione et tunc si cetera sint paria poena sibi
restans ita parva erit sicut poena istius qui praecise per unum diem
pro veniali vel punietur quia extensione maiori non punitur aliquis
istorum mortaliter peccantium sed casum igitur cum quia ex quo primus pu
nietur per unum diem pro suo veniali qui restat et poena
ista finite minor est poenae debita 2o pro suo mortali sic
igitur sub poena decupla praecise vel quavis alia tripla proportione
et sequitur quod si idem primus haberet 100 similia venialia vel peccatum
aliquod praecise intentuplo quot utique essent venialia quia quodlibet
mortale est in infinitum gravius centuplo intensius
puniretur quia protensius est puniendus per casum igitur iste cum 100
venialibus suis vel pluribus aequaliter punietur sicud alius pro suo
mortali peccato cum 3o quia dum ambo viv?t poenae proportiona
les corresponderentur eis sed iste qui mortalier peccavit poena
sibi restante potest satisfactorie totaliter et per consequens minuere secundum
me?tem[?] et pari ratione secundum me?tem[?] residui et sic semper donec veniatur
ad minorem poenam quam sic ista quae debetur soli veniali et
tamen poena ad quam staretur erat de vita pro mortali / peccat
iste sic ita vel quod omnia venialia redimerentur per satisfactionem
debitam igitur aliqua poena pro mortali debita minor est
quadam debita per veniali et hoc credo esse possibile dummodo tetera[?]
non sunt paria

30 aliter enim poenitendum est d motali et aliter de
veniali et plus sine comparatione habet displicere sibi quod peccavit
mortaliter qua quod venialiter plus inquam non magnitudine actus quia
hoc est sibi inpossibile sed detestatione per op?m[?] quo incom
parabiliter plus diligo deum app?tia?tie[?] quam aliquam triatat?? S173ra
non magnitudine actus sed sit quod citisu vellem sibi servire et praeponere
motu amore omnibus amabilibus et huius quam cuiuscumque possibili et
magis odire sibi displicere etc Et istud quod dixi verum est
de distincta poena pro mortali scito esse huius et de tali veniali
similiter scito esse huius

31 Et tunc restat dubio de alico peccatore qui totaliter
obutus est tam de quodam veniali commisso quam de quodam
mortali et poeniteat tantum in generali sufficienter tamen ad hoc quod sal
vetur sit in genere unico acum pr?ne si unquam offendi deum
in alico peccato quod non recolo mihi displicet quod deum offendi
et peto misericordiam et veniam et sit moriatur vel sint duo
tales quorum unus peccavit venialiter et oblitus est et aliter
mortaliter et oblitus est et utrique poeniteat modo praetacto suf
ficienter ad salutem et tamen sic quod utrique restate poena alica in pur
gatorio aut igitur aequalis vel minor pro veniali et habetur propositum assumpti
primi vel maior pro mortali et non infinitum maior igitur secundum determinatum ex
cessum igitur si in ista proportione peccasset mortaliter minus quam fecit
nec gravius puniretur pro suo mortali quam idem vel alius pro suo veniali

32 hic
primo dicendum quod poena prima debita pro mortali extendit in in
finitum
poenam debitam pro veniali et ideo poena debita mortali quantum
cumque remissa gravior esset omni poena debita veniali sed deus
de gratia sua mere sine merito prae mo condigno commutat istam in
poenam temporalem cum iste semel contritur vel saltem non ex merito nostro
sed christi et ex quo commutat infinita ipse commutat eam infinitam quantitatis
determinate quantae sibi placuerit unde satis certum est quod in opera
biliter misericordius agit deus cum poenitente cui commutat
poenam temporalem virtute mortis christi vel passionis quam cui in
quacumque proportione dimittit de poena debita pro veniali non
totam remittendo

33 Ex quo sequitur quod maiorem efficaciam habuit
mors christi ad iuvandum poenitere volentes de mortalibus quam de
venialibus nec mirum cum etiam pro mortalibus venerit ad terram ut patet
iuxta apostolus ubi hundabat delictum ibi etc

34 verisimile tamen
mihi videtur 2o vel quod concedatur conclusio polis esse de poena temporali in
quam commutatur poena aeterna cum homo poenitet et huic plus adhaereo quia non videtur in ?corem

35 vel dicendum videtur??? commutari secundum communem legem quam fuisset aeternaliter si non poeniteret
et dato quod sic saltem secundum certam proportionem et staret argumentum quod si ce
tera sint paria ut ponderat ultima reductio quod poena
maior restat in purgatorio pro mortali quam pro veniali et sic
ita quod in certa proportione sed tunc non ulterius dicere possit alter
videri et quod in ea proportione potuisset peccasse minus quam prius
sed stabitur citra ita quod non veniatur unquam ad hic quod quis mortaliter peccat minus
in tanta proportione nec plus unquam ?? unico veniali usque quo pro uno venia
li restat sibi tanta poena ceteris paribus ut in ultima reductione
patet sicud per quo?? mortali

36 Sed contra omne peccatum est volitio vel nolitio
vel eius c?atio vel illius omissio illius scilicet actus nam in opere ex
teriori non peccatur sine peccato interiori commissionis vel ommissionis sed
omnis volitio nostra vel nolitio iudicium et deliberatio contra quam itur
peccatur quodlicet istorum in qua est in infinitum remissibile et sic intelligendo
dicendo quod omni tali actu convenit[?] dare actum minorem et eo remis=
siorem Cum igitur quodlibet peccatum sit talis actus vel omissio talis
actus cuius omissionis quantitas mensuranda est ex quantitate
actus qui haberi debuit ut videtur ergo quolibet peccato poterit
dari minus pc?em[?] et hoc in 2lo minus et in 4lo et sic in infinitum sicud
est de actu mani?[?] igitur non?? peccat mortaliter nisi iste vel alicuius posset
in dupla minus peccare

37 Responsio quod ultima consequentia secundum hanc partem respon
sionis est neganda quia licet actus a sit in 2lo remissior actu b verum
tamen si cetera sint paria vel e?d[?] non peccabit in duplo minus habens
istum actum a quam habens b et tamen peccatum a est in 2lo minus quam peccatum
b de virtute sermonis loquendo ymmo potest forte ita esse quod ita graviter
vel per?ni[?] minus peccet eliciens duplo remissior est actum Ex quo
enim voluntarie contra deliberationem intellectus advertentis vere vel in
terpretative elicit eum non stat per voluntatem solum quod actus sit 2lo
remissior nec gravius semper peccatur nec minus graviter praecise ex
maioritate vel minoritate actus sed ex aliis circumstantiis vel
obiecto quae si remaneat eed[?] licet quantitas actus varietur nec erit proportio
istis gravior peccandi secundum proportionem inter actus secundum quantitatem e
orum in sua specie ut videtur exempla alia possunt poni multa Nam
si duo pertute?nt[?] regem nuriose unius in duplo gravius altero ceteris S173rb
paribus vel poenam[?] etiam iniuriose non duplo gravius peccaret qui
duplo gravius percuteret quia sic descendendo posset aliquis regem vel episcopum
modicus percutere et modicum in eum peccare quod non videtur

38 Exemplum
aliud est de nobili incarcerato iniuriose per unum diem no
tum qui iniuste incarceraret[?] eum per dividium[?] diem non in 2plo
minus iniuriaretur sibi igitur etc ymmo minus peccaret tunc iniuste
incarcerans istum diminuendo tempus quam contra voluntatem suam levans
stramen

39 Ista responsio non multum est clara in proposito ubi nulla
est malitia nisi solo actu voluntatis unico nec exempla[?] sunt similia
usque quaque quia sola mala volitio est peccatum et eius par
tes dictamen non licet gravius peccet per volitionem quando ipsa elicitur contra
dictamen rationis sed ex alia parte non solum tenere nobilem in
carcere sed si incarceratio posset in infinitum dividi esset ex ista par
te simile

40 Similiter[?] etiam si omnis mo?a[?] haberet propriam malitiam infinito in
iurioso et incomparabilior maior esset temporalis iniuria simili
instantea[?] ad huc ex ista parte haberet exemplum simile

41 2m exemplum
de percutione regis est similius ?merptum non oportet argumentum capere
quod ab duplus actus sit adaequate sub duplo peccatum gravius
sed sufficit quod aliquis in alica remissione

42 praeterea istud argumentum clare concludit
quod omni peccato veniali posset peccare venialiter duplo gravius vel
secundum intentionem actus vel per multiplicationem similium actuum quorum cuilibet
debetur poena unius diei secundum extensionem sicut igitur sermo ut supra
de morituro praecise per unum diem ante diem iudicii et iterum
parte?i sic poterit quod homo videtur intentum

43Item etiam actus si prae
cise esset in centuplo gravius peccatum quam primum veniale datum vel
in quacumque proportione ad hoc esset veniale quia omne mortale extendit infinite
sic igitur patet ad poenam reductionem contra responsionem superius datam

44 ad 2m
argumentum contra 4m conclusionem positionis prima tamen pars responsionis videtur certior et verior

45
ad 2m dicendum quod non quia non est virtute contritionis est quod aeterna poenam commutan
tur
in temporalem sed de mera christi gratia est peccati remissio quo ad
culpam et poena aeternae commutatio in temporalem et gratiae infusio licet homo non
de congruo se disponat prius enim nota sint ita triafit illa commutatio et culpae et gratiae infusio comm?tur homo contritatur
quia nullus actus est contritio nisi habita gratia cum qua fit vel a qua
procedat ex tunc per contritionem tamen remittitur poena qua restat Et
bene volo quod proportionaliter ceteris paribus tandem tanta posset esse talis contritio
quod virtute eius meritorio optineret relxari vel redimi totam
poenam

46 ad 3m dicendum quod ista proportio est attendenda sed intentionem nonl
secundum inextentionem de qua proportione ibi loquitur auctoritas

47 Ad quartum dicendum quod bene
probat unum possibilem de virtute sermonis ca?o argumenti positae teneretur
tum ei superiuveret

48 dices forte quod pari ratione tunc non peccat
quia non potest tunc non facere quod facit quia omne quod est quando est etc
et contra probatur per auctoritatem augustini eandem

49 dicendum quod non est simile cum quia
prius potuit tunc non sit peccasse tum quia in hoc instanti prius nulla posset
non peccare etc sicud prius patuit super distinctionem primam primi

50 Ad 5m aestimo quod sit aliquod primum in quo secundum dispositiones
tunc poenitentes poterit ex naturalibus et communi dei adiutorio poenitere et citra
illud non est in potestate eius quod sine miraculo fiat in statu salu
tis quia non est i[?] eius naturali potestate quin mala volitio quam eliciendo peccat
ducet per aliquod parvum tempus[?] secundum se vel aliquid eius nec est iterum in eius
naturali potestate simul et semel nolitiones contrarias habere ita quod idem
sibi placeat et displiceat secundum omnia eadem et ideo est sibi neccessariam
ut vivat ulterius ad hic quod salvetur vel quod miraculose inne
turetur
a deo quia inpossibilia apud homines sunt possibilia apud deum lu?
is

51 ad confirmationem illus argumenti dicendum quod non est simile de dilatio
ne voluntaria concernendi et confitendi quia ad primum tenetur iure naturae
ad 2m iure positivo et primum potest de lege quid in casu sine
2o et non econverso et iterum tenetur restituere divinum honorem sibi
ablatum ita cito sicut bene potest sed bene simile est de contritione et
voluntate confitendi

52 argumentum ad aliquam partem argumenti concludit falsum
contra omnem hominem de[?] non poenitentem ab eo in instanti quo posset
quia in modico quocumque tempore quantumcumque parvo peccaret infinite intensive

53 Iam
dicendum quod in nullius peccatoris potestate est in quolibet instanti reddere quod debet
poeniendi[?] nec infinties omit[?] omissione quae fit novum pec
catum quia si in hoc instanti peccat deliberate omittendo in
finita
transibunt instantia antequam iterato noviter peccet
eodeum modo id est peccato sibi inputabili ad novam poenam etc

54
Ad 6m dicendum quod sufficit ad salutem quod instantiae causet libere actum poeniS173va
tendi sine ille remaneat post ad per tempus certum sive non

55 primum dubium est quid
sit culpa moralis post baptisumum commissa Et potest dici quod omnis cul
pa moralis praeter peccatum originale est creatio voluntaria creaturae seu libera
vere vel interpretative operis sibi prohabici[?] vel aequivalenter sibi illicita / vel
voluntaria ommissio operis praecepti vel ad quod per aequivalentiam ob
ligatur vel 3o reatus talis voluntarie operationis vel voluntarie
ommisionis

56 prima particula ponitur pro peccato commissionis et excluditur actus
voluntatis de quibus non de liberavit nec potuit deliberas
se quia tales ut saepe dixi mere naturaliter habentur

57 Dicit etiam quod peccatum
mortale est non opus prohabitu sed creatio voluntaria operis talis quia o
pus tale si a deo crearetur qui non tenetur ipsum creare nec etiam tenetur actum aliquem causaris et per consequens potest crea
re huius opus vel volitionem quae tamen peccatum non esset Et ideo nota ex hic
quod est tale opus est peccatum unde nisi a creatura quae obligatur ad contra
rium voluntarie vere vel interpretative t?etur[?] non est peccatum etiam da
to quod esset odium dei intentissimum vel nolitio quantumcumque ga?di? ma
li Opus autem non est creatio voluntaria creaturae nisi cum ab ita agitur
additur aut vel creatio per aequivalentiam sibi prohabiti operis / quia si vitatio talis
operis sub praecepto non caderet sed tamen caderet sub voto lici
to secundum aequivalentiam tenetur novens illud vitare sicut si sibi prohiberetur

58
2a particula ponitur pro peccato omissionis oportet[?] aut ad hic quod omissio
sit culpa moralis quod sit voluntaria et libera omissio operis
ad quod quis tenetur ex praecepto vel ex voto et si homo posset libere
omittere et scienter opus sibi praeceptum vel illud ad quod ex voto ob
ligatur sine actu voluntatis elicito tunc potest omissio esse sine commissione
omni et tunc ommissio ut distinguitur contra omnem commissionem nichil est sed eset
priv?atio sola sine carentia actus in voluntate quae tenetur actum quo ca
ret habere vel creare quamvis nec ipsum vel quae quacumque distingui possit sui[?] aut tunc peccatum ommissionis respi?it[?] opera habenda me?te[?] nolitione recta
post habenda quae tamen non habetur sicut ire ad ecclesiam vel studere cum
quis tenetur et sic de similibus

59 Utrum autem possit omittere et o
mittendo mortaliter peccare sine omni actu voluntatis dubium est magnum et huc
usque non dixi quid in speciali de hoc sens?in? licet reputave
rim utrumque probabile

60 Respondendi tamen de prima primi et alias pro via quae poneret
peccatum commissionis non requiretur aliquam remissionem pr eo quod hic
non obstante solvi poterant argumenta Et quia fuga misera
est omnem difficultatem fugere per unum inpertinens mere tunc tractandae probabilius michi videtur cum samsal Campsalis et multis aliis
modernis quod non quia homo experitur se posse transire sine actu
voluntatis omni determinato clare et plene quid sit agendum vel volendum
statim sed vel eligeret sicut tactum est vel contrarie libere dimitteret
se ad considerandum vel volendum aliquid inpertinens vel eligeret differ
re et quodcumque praeter primum capiet interpretative volet non ferre quod dic
tatur nam si posset per aliqua parte temporis manere habito pleno
iudicio de habendo vel non agendo sine omni actu volendi posteriori
tali iudicio evidenti per horam pari ratione per omne tempus posset sta
re illud evidens iudicium sicut itasum hoc quod voluntas non possit se
divertere ab illo quod non videtur aliquem posse in se reperiri

61 Item argueretur ab aliquibus sic si dictato quod
aliquid puta a sit agendum vel volendum soal omissio vel non creatio
actus volendi quod dictantur esset peccatum praecise mortale tunc videtur quod nolle
illud dictatum ubi teneretur velle illud esset peccatum maioris malitiae in
infinitum quam sola omissio actus nolendi qui deberet habere
seu peccatum in infinitum maius vel gravius quod non videtur dandum igitur
nec antecedens quod sola omissio actus debiti sic peccatum mortale contra
videretur multipliciter demonstrablis quia dictato quod deus sic diligendus vel summe
amabilis et nullos modo odiendus plus quam duplo gravius videtur iste
peccar[?] qui odiret deum stante isto dictamen vel qui eligeret
ipsum odiris quam qui nullum actum volendi vel nolendi eliceret in
tali casu quia posset fortasset ita remisse odire deum quod du
plo minus peccaret quam primus odiens et tamen ad huc plus nec
odi?te nec diligente et pari ratione plus quam quadruplo gravius et sine
fine ymmo breviter nulla videtru possibilis certa comparatio sed excessis ceteris
omnibus paribus tantum peccare neque diligens deum deque odiens sicud alius odiens divinae aeque ille
qui nec nollet nec vollet ire ad essentiam quando sua conscientia clare dicta
ret quod esset eundum sicut alius contempnens ire quod non videtur
dandum saltem hoc eest clarum etc tamen quod in infinitum remit
tendo actum odiendi deum vel nolendi ferre quod dictatur faciendum
numquam venietur ad actum ita parvae malitiae sicut esset ceteris S173vb
paribus sola carentia omnis actus volendi ferre quod iudciaretur faciendum

62
Item si sola omissio praecepti esset peccatum dignum poena sensus igitur
pari ratione in habente gratiam omissio actus prohabiti foret meritum quod
falsum est

63 ad primum forte diceretur quod omissio mensuratur secundum quantitatem actus
omissi Istud est improbatum in prologo / dices ita est hic sicut de operatione
motus gravius in pleno et vacuo

64 contra nulla est hic resistentia
utrobique ut ibi

65praeterea si esset dar? indivisibilem malitiam positivam
se habentem ad malitiam gradualem sicut se habet secundum quosdam
punctus ad lineam adhuc istud excederet malitiam priva
tiva et istam gradualem infinite igitur et privativa sibi daretur vo
lens tamen tenere contrarium haberet nae?ris hoc esset expertum quod primum argumentorum istorum capit esse expertum

66 ad 2m haberet
respondere iuxta responsionem 2am ad finalem reductionem 2i argumenti 2i
articuli 9 supra
Et hanc 2am viam tenet Altiss libro 2 quaestione 2

67 ad
hoc ponit 3a media primum est quia faere quo deus prohibet est
peccatum grave / ergo non facere quod lex praecipit est peccatum et hoc est privatio pura
igitur pura privatio vel carentia actus debiti est peccatum omni
alio actu voluntatis libero circumstanto

68 Item nullum praeceptum est prohibitio vel
econverso ergo nullum facere bonum est declinare a malo ergo per contrarium
nullum facere malum est declinare a bono sed declinare a
bono eset omittere igitur omittere non est facere malum sed omni
peccato actuali id est quod est actus facit homo malum igitur omittere
non est aliquis actus seu peccatum consistens in aliquo actu

69
Item deus praeciperet isti ut det hodie eleemosyna sic ita quod tota
die faciat opera in differentia

70 Inde arguitur sic deus praecipit isti no
daret[?]
hodie eleemosyna et non dedit igitur peccavit omittendo ergo omissio
est peccatum et non est actus quia nullum fecit hodie actum nisi in
differentem[?] per casum igitur potest esse peccatum omissionis sine omni actu qui sit peccatum

71
ad istam potest argui argumento [?]Rodincon in sua inceptione sequitur deus
praecipit isti quod velit hodie a et iste non velit hodie in nullo le
gitive excusatus de non volendo sicut sibi praecipitur igitur iste hodie
peccabit contra est bona igitur quidquid stat cum antecedente stat cum consequente sed
quod iste nullum actum volendi vel nolendi hodie sit habiturus stat cum
antecedente igitur et cum consequente stabit stant igitur simul quod iste peccabit per omissionem actus
nolendi sibi praecepti sive huius quod aliquem actum habeat positivum igitur sola
carentia actus debiti potest esse peccatum omissionis

72 Item arguo sic
praecipiatur isti a deo sic ita quod infra certam partem temporis velit vel
nolit ire ad ecclesiam et infra istam partem temporis sine excusa
tione lctima[?] nec velit nec nolit ire ad ecclesiam igitur peccabit
contra haec ut prior est bona igitur quidquid stat cum antecedente stat cum consequen
te sed cum antecedente stat quod ille in data parte temporis necut habebit velle vel
nolle ergo cum consequente stabit igitur poterit peccare per solam actus debi
ti omissionem

73 praeterea praecipiatur isti quod aliquem actum nolendi habeat
hodie sic ita quod sine excusatione debita habenda nullum habeat actum
volendi vel nolendi igitur peccabit et non per potentiam alterius actus nolendi
vel nolendi igitur per solam omissionem seu carentia vel actus

74 praeterea in
dicante sortes quod a sit ab eo agendum vel nolendum vel praeceptio
sibi a deo quod velit a vel agat a sortes potest se suspendere
ab omni actu volendi et nolendi cessante inpediento vel non si
sit igitur potest peccare per solam omissionem si non ergo deus non
posset sibi praecipere quod se suspenderet ab omni actum quia nihil potest rationa
biliter alicui praecipi quod non sub sit cum dei adiutorio suae
libere potestati nec deus potest aliud rationabiliter praecipere

75 Item si non tunc non videretur
libere velle vel nolle quia neccesse esset sibi nisi deus suspenderet
ipsum ab agendo velle vel nolle

76 praeterea tunc omnis responsiones quae so
lent per ma?etionem[?] fieri inter velle et nolle forent falsae et tunc huius
difficultates ut videtur nullatenus solvi possent

77 Ista vientur inconventia istis
mediis posset se munire et aliis qui vellent hanc partem praesentis
dubii tenere

78 Si arguas in contrarium quia omnis iustitia est ferre
bonum vel declinare a malo extendo vocabulum iustitiae ad
omnem virtutem generaliter etiam sumendo declinare positive pro realiter
fugere vel detestari malum vel declinare a bono exten
dendo vocabulum in iustitiae ad omne vitium et similiter univoce sumendo
sicut prius verbum declinare Cum igitur omnis omissio culpa
bilis sic iniustia quaedam sequitur quod omnis omissio culpabilis erit actus
culpabilis vel non sine actu

79 Item deus est pronior ad mi
serendum quam ad perdendum sed nullum hominem remunerat nis modus S174ra
motus liberi arguii sicut igitur nulla omissio condempnabilis est sine motu liberi ar
bitrium
Item deus pronior est ad miserendum quam ad pdendum sed nullum hominem remunerat deus pro declinaris a malo nisi motus haberi arbitrium ibi sit igitur per locis a maiori nullum condempnat hominem pro declinaris a bono nisi motus liber arbitrii ibi Sit igitur nulla omissio condemnabilis est sine motu liberi arbitrii

80 ad primum istorum responsionem altissiodorensis ubi prius quod ista contra non
valet ?? omnis iniustitia est operatio mali vel positiva declinatio a bonon quia
plura exiguntur ad opus virtutis quam ad opus vitii quoniam ad
opus virtutis non tantum exigitur genus operis sed circumstantiae bonae
sed ad esse vitii sufficit vel genus operis mali vel omissi circumstantiae
bonae alicuius requisitae unde etiam secundum philosophum difficile est invenire medium
inter virtutes sed facile receditur a medio

81 Idemo licet sola privatio
non potest esse meritoria sine vel motu iudicio bono libri arbitrii non non sequitur quin so
la privatio actus debiti vel circumstantiae bonae debite posset esse demeritoria

82
ad 2m negat consequentiam quia aliqua privatio est peccatum nulla autem privatio est
virtus vel opus virtutis

83 Sed istae rationes stare non possunt cum
se ipsis quia velnihil in potestate voluntatis libera est se ipsam sus
pendere ab omni actu quando indicat habendum esse actum vel non
habendum vel non est hic in eius potestate si haec sic in eis potestate ab omni
actu suspendere se habito tali iudicio igitur si sibi praeciperetur in cari
tate existenti quod ab omni actu ad ho?am[?] se suspenderet ita quod
per hoc meretur sicut alias demeretur suspendendo quia ita inpleret in prima
parte praeceptum sicut in 2a trasgrederetur illud aliud praeceptum nec videtur pro
nior deus ad puniendum transgressionem sui praecepti quam ad remune
randum illum qui in caritate ex sequitur praecepit

84 praeterea non probatur per argumenta istius
alitssiodorensis sic respondentis quod aliqua circumstantia sicca[?] debere adhiberi
possit hoc stante omitti sine negligentia vel conceptu vel volitione
voluntatis expressa vel interpretativa idem parum cogunt

85 ad argumenta igitur
sua et argumenta optata[?] illi potest responderi praeisso quod sola carentia gratiae etiam
cum homo dormit infert hominem etiam esse in peccato et peccatore est sed
de ista carentia non est hic disputatio

86 Respondeo igitur ad argumenta ista ad
primum neganda est contra nisi conseqens intelligatur de non ferre ex conceptu
vero / vel interpretativo faciendi id est nisi actus aliquis pos? sic ibi quem
debet talis non habere quia etiam non est in eius potestate si iudicet clare
aliquid faciendum quin velit facere vel velit vel nolit divertere ad
cogitandi de aliis vel exspectare vel aliquid simile si tamen in libera potestate
eius esset stante huius iudicio se suspsendere ab actu quolibet volendi vel no
lendi
/ a?[?] suae communio sed tunc non simul cum hic s?is respondibus

87 Ad 2m
cum accipitur nullum praeceptum est prohibitio nego quia omnis prohibitio est per aequivalentiam praeceptam de nolendo ex amoe dei et proximi cavere ac
tus sibi prohabitos vel ibi alioquin quaeso ub in praeceptis decalogi
praecipitur amore dei et proximi et tamen secundum apostolum in hiis duobus man
datis scilicet diligere deum ex toto corde proximum sicut se ipsum uni
versa lex pondet et prophetae / si tamen accipere quod nullum praeceptum mere affirma
tum est prohibitio potest concedit sed ex hoc non sequitur quod nullum ferre bonum sit de
clinare a malo quia causare libere volitionem fugiendi peccatum est bonum
ferre et tamen illud bonum facere est a malo declinare ymmo verius
declinat iste malum quia odium ferre malum vel eligit cavere
malum quam qui solum non vult ferre vel malum sicut lap?sum[?]
pli ymmo breviter apud me omen declinare a malo est
ferre bonum actum qui est ipsa declinatio mali Et per contrarium etiam concedo
quod aliquod ferre malum est declinare a bono quia causare volitionem
amoris dei et proximi et similium est ferre quoddam malum quia ma
lum est declinatio a bono

88 ad 3m dicendum quod si deus hodie prae
cipiat alicui quod hodie det eleemosyna et ipse hic expresse advertat
non est in eis eius potestate naturali quin habeat aliquem alium actum quam
solum in differentem et ideo ponitur casus inpossibilis secundum cursus communem potentiae vo
litive verum est aut quod deus potest nolle cooperari ad actum
volendi nec ad actum aliquem meritorium vel demeritorium et si sic nollet
tunc int?im[?] voluntas nec volet nec nolet dare eleemosyna vel saltem potest
contingere quod iste modo nec volet nec nolet sed tunc consequentia in arguento non va
leret quando scilicet suspenderetur voluntas per deum a causando velle vel nolle

89
Sed contra istam responsionem stat directe 4a forma ad quam respondendo concendendo quod
prima forma seu prima consequentia est satis bona sed minorem sequentis deductionis
nego cum accipitur quod cum antecedente istius consequentiae stat quod iste nullum sit habi
turus hodie actum nolendi vel volendi sicud patet ex dictis licet hic stareret
cum prima parte antecedentis et quod istud stet cum toto antecedente non probatur d?m
ta
autem alia parte antecedentis non tenet consequentia igitur etc

90 ad 5 dicendum omnino
eodem modo quod minore 2ae deductionis est falsa et iterum dicendum quod praemisse
repungnat

91 dices illud praeceptum transgredi potest et tamen neque[?] per actum nolendi
ire ad ecclesiam nec per actum nolendi igitur per solam actus utriusque S174rb
omissionem et per consequens per solam carentiam actus debiti potest peccare

92
ad istud concedo quod voluntas potest istud praeceptum transgredi per voluntatem
non obediendi vel per conce?ptum praecepti ac praeceptorum utpote quia ipsa potest
neque velle ire ad ecclesiam necque nolle sed potest concedi ut supra quod nullum
actum habendo omnino non peccaret quidquid sibi im?ndo[?] praeciperetur quia nec in libera
potestate voluntatis est nullum actum habere habito tali praecepto Et istud
dico de? in divino pleno aliquid agendi vel non agendi / non est isto
stante in libera potestate voluntatis quin aliquem actum habeat vel volendi
conformari dictamini vel nolendi expresse vel interpretative pro tunc

93 ad 6
dicendum quod praemisse repungnant et ideo non mirum si inferant falsam conclusionem
quod talis peccabit sed quia praemisse repungnant et per consequens totale antecedens
non est verum ideo non oportet quia licet iste non peccaret per potentiam aicuius
actus volendi vel nolendi si praemissae sint verae quod propter hoc peccet
per solam carentiam quia alias huius condo?lis[?] est impossibilis et ideo non
oportet quod omne consequens ad ipsum sic verum

94 ad 7m dicendum quod sortes non potest
stante tali iudicio et stante dei generali influentia respectu actuum in tali
casu cauabilium supsendere se ab omni actum nolendi vel volendi Et cum arguitur
quod tunc non poset deus praecipere voluntati quod ab omni actum suspenderet se neganda
est consequentia quia haec voluntas non potest inplere illud stante animadversione praecepti
posset tamen velle inplere illud et conari ad sibi inpossibile stante est
tali animadversione et posset etiam alico modo conari ne aliquid adverteret sed ut
doriret et huius forsan conatus esset voluntati meritorius voluntati in qua existenti
in caritate et non scienti nec advertenti quod sibi praecipitur esse inpossibile sibi
deus autem non potest velle quod ipsa libere huius praeceptum inpleat
sicut conatur Et si praeceptum debeat esse rationale oportet quod in
tendat aliquid libere possibile voluntati et hoc non est nisi conari ad
aliquid contra tenorem praecepti ut inpleatur praeceptum quod non adver
titur posset impleri a voluntate libere et dato quod adverteret ad hoc posset habere
octor[?] praecepti sibi dati unde conditionale velle meritorium scilicet quod nullum
iste inplere si posset pro amore praecipientis

95 ad illud quod 2o in
fertur ex isto dato quod voluntas non posset libere velle vel nolle
dicendum quod hoc potest capi tamquam diiunctiva et tunc contra non valet vel
potest intelligi quod hoc disiunctum nullae vel nolle non subest libere potestati voluntatis stante iudicio
claro de alico nolendo vel volendo et tunc concedatur licet forte hic dis
iunctum vellem ire ad ecclesiam vel nollem ire subsit in casu
inperio potentis[?] inperari sibi ipsi ut nec velit nec nolit secundum
quod transferat se et intellectum ad alia inpertinentia et ita cum in
terpretative nollet

96 ad illud quod 3o infertur quod responsiones communes de ru?o
inter velle et nolle parvum velle non valenter

97 dicendum quod non sequitur
quin aliquae earum valeant quia istum qui cras libere forta?bur[?] deus nec
vult nec non vult ut ita loquar cras fabricari fornicari[?] voluntate
beneplaciti vel efficati sed solum non vult ipsum libere fornicari et per
etiam generale influentiam quamvis velit voluntate beneplaciti ipsum
permittere libere fornicari et secundum etiam generalem influentiam ad motum
et ad omnem rem positivam producendam

98 Item dubius de alico
cum quaeritur utrum sit bonum vel malum nolendum vel volendum
nec debet interumutrique velle nec nolle illud diligere nec odire sed vel
le exspectare donec certius congruerit quid agendum sit sibi
circa hoc vel velle indifferenter se habere et sic de aliis tunc habendis

99
3a particula suprad?tem descriptionis ponitur pro peccato in quo quis
est postquam tn?a sit actus tam interior quam exterior fornicandi
et sic de consimilibus istius qui fornicatur pro tunc non est actus
aliquis quia potest esse quod talis parva tunc dormiat ne carentia actus quem
tunc tenetur habere quia forte non tenetur ad aliquem dum dormit et tamen dum
dormit est in peccato et peccator qui prius fornicatus est nec de hoc
poenituit nec etiam habitus aliquis qui iste remaneret culpa tali
dimissa nec carentia gratiae tantum quia ipse est in peccato tam homicidii quo
privavit sequi demeritor?o gratia dei quam fornicationis quo non
privavit se gratia quia nullam immediate praehabuit quia perdidit suam
immediate ante per peccatum homicidii sic ita nec est ipsa anima nec aliquid
aliud ibi assignabile sicut patet per singula discurrendo nisi
quis vellet ire ad iudicium rationis sicut facit hic doctor sub
tilis
cum aliis in hoc puncto bene tenens prima quaestione 1a distinctione 14
4i

100?okam in suis quaestionis de prima X et XI sui 4i
tenens easdem quas etiam scotus et ambo bene probant nulla
igitur vera res una potest poni tunc esse peccatum quo talis tunc est
peccator

101 Sed si quaeratur quid nominis istius id est qualiter possit ex
primi

102 dicendum quod potest vocari reatus culpae prioris et tunc existentis et
praesentis si actus ad huc remaneret qui erat culpabilis quando fuit
vel omissionis culpabilis si ad hoc esset vel essent non autem minus reus
est cum actu peccat quam cum cessaverit ab actu / reatus ergo culpae
est ibi postquam actus culpae transivit id est obligatur ad poenitentiam aeter
nam eo quod taliter facit quod ferre non dbuit vel quia in peccato omisit
quod ferre tenebatur licet etiam in proprie dicatur reatus ibi esse sicut et cae
citas in oculo nisi quod sicut / illam 2am intelligimus esse oculum caecum ita
ibi intelligamus ipsum obligari ad poenam aeternam vel esse reum ge
hene
donec per poenitentiam culpa pra?ta sibi remittatur

103 2m dubium
potest esse quid debeat intelligi per sacramentum poententiae de hoc quare in ricardi
media villa
libro 4 distinctione 14 id est quod poenitentia accipitur quadrupliciter sicut
notavi in 4o lc?ris Norv? eadem distinctione 1 Et ad propositum sa
cramentum poenitentiae est remedium contra peccatum mortale actuale per sacer
dotem
ministratum etc et s?plr[?] et expressimus sacramentum poenientiae
secundum soctum eadem distinctione quaestione 4 est ab solo? hominis poenitatis facta sub
certis verbis cum de vita intentione prolatis a sacerdote iuris distinctionem
habente ex institutione divina efficaciter significans emendationem animae a
peccato / Et hanc descriptionem declarat ibi magister et diffuse

104 Alio
etiam modo sumitur pro virtute poenitandi alio modo pro dolore sensuali
consequente considerationem et detestationem peccati perpetrati sicut patet in
Richardus ubi prius alio modo scotus distinguit in prima quaestione de 14 multi
plicem modum actualiter poeniendi Et quod poenitere sumitur aliquando pro punitione
volita aliquando pro volitione punitionis qualiter utrumque membrum
subdividitur in 4 et qualiter tristitia et dolor pro peccato commisso potest esse
voluntarius et voluntarie creari clarissime ibidem docet Et qualiter semper
in omnibus descriptionibus membrorum istorum poenitere sit poenam
tenere Et qualibet in quolibet simul sit actus virtutis vel virtuosus
et cuius virtutis et alia mir?ater notabilia Circa hanc materiam quae
rat in scoto qui voluerit 1a et 2a quaestione de 14 Et idem etiam secundum
rem de aequivocatione vocali poenitentiae et diversis actibus in puni
tendo et ordinem eorumdem et tent et tractat hockam in sua quaestione
de poenitentia in suo 4 articulo primo principali 2o articulo

105 aliud dubium
potest esse verum possit remitti culpa moralis sine poenitentia illud
satis bene solvit hokam ubi prius 2o articulo principali

106 ad principale
ubi supra ibi non venire poteris