Librum 1, Distinctio 17, q. 2

By Adam Wodeham

Edited by Jeffrey C. Witt

Edition: 2011.06 | June 26, 2011

Original Publication: Lombard Press, Baltimore, MD, June 26, 2011

License Availablity: free, Published under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License

b1-d17-q2

Librum 1, Distinctio 17, q. 2

Quaestio

1Secundo iuxta priorem cyculum[?] quaero utrum caritas seu gratia increata sine alio possit sufficere ad salutem.

2Videtur quod sic quia in anima viatoris non sunt ponendae pro statu aliquo plures fides, scilicet creata et increata, nec plures habitus spei[?] quia esset superfluum, igitur pari ratione nec plures caritates. Consequentia probatur quia una caritas tam efficienter potest in suum actum sicut una fides vel spes potest in actum suum et actus istorum naturaliter in via sunt essentiales sicut dicit gregorius super ezechialem omnia ultima et allegat magister libro 3 distinctione 24 versus finem inquit gregorius spem caritatem atque operationem dum in hac vita vivimus aequales sibi esse apud nos invenimus quia quantum credimus tantum amamus et quantum amamus tantum de spe praesumus quisque enim fidelis tantum credit quantum sperat et amat et tantum operatur quantum credit et amat et sperat et addit magister praemissa autem aequalitas proprie secundum actuum S99rb intentionem conlidanda[?] est igitur non est in una anima simul nisi una caritas quia si ponerentur plures actus procedens ab illis esset fortior actu procedente ab una fide vel aliqua illarum caritatum in nullo forti?ret[?] actum et ita videtur quod ita superflueret

3Praeterea 15 trinitate c 49 de parvis dicit augustinus quod spiritus sanctus est donum excellentissimum et addit quod solum hoc donum dividit inter filios regni et filios perditionis aeternae sed m?m[?] est quod si sic aliqua caritas in anima quod ipsa dividit inter filios regni aeterni et filios perdititionis et ita non solus spiritus sanctus quod ipse negat

4Sed in oppositum arguitur per consti?om[?] in 7 de s?o trinitate et fi[?] ca ubi videtur quod parvuli baptasati in baptismo recipiunt gratiam informantem et virtutes sed gratia informans est caritas creata deus enim non est forma informans igitur recipiunt aliam caritatem a spiritu sancto

5In hac quaestione sicudsicut inpriori ponam primo conclusiones aliquas 2osecundo movebo dubia contra illas

Primus articulus

6Prima conclusio primi articuli[?] est haec de dei potentia ordinata[?] sola gratia vel gratia increata non potest viatoribus sufficere ad salutem haec patet praecedenti quaestione per argumentum ibi positum et hoc ad partem oppositam quaestionis

72osecundo teneo cum scoto et okam in prima distinctione pro conclusione 2a quod de potentia dei absoluta potest deus naturam utilem existentem in puris naturalibus sine omni forma supernaturali sibi inhaerente ad vitam aeternam acceptare et per consequens sibi caram et acceptam habere hoc probatur quia quemcumque potest deus praeparare ad vitam aeternam et postea vitam aeternam sibi conferre sine tali habitu praevio potest deus habere causarum et acceptum sine tali habitu haec patet quia quicumque est praeparatus ad vitam aeternam ita quod ipso perserverante in eadem dispositione dabitur sibi vita aeterna talis est deo acceptus et carus hoc enim supponitur quia iste est carus et acceptus deo qui in tali statu est in quo si perserverat et non delinquat postea peccando mortaliter deus disponit eum ad vitam aeternam sicut est de statu parvuli baptizati in quali statu non erat ante baptismum quia nisi baptizetur alicoaliquo baptismo sive peccet sive non non habebit vitam aeternam patet igitur ista maior sed deus potest aliquem sic praeparare sine habitu quia de potentia sua absoluta potest conferre alicui vitam aeternam scilicet visionem et fruitionem beatificata quantumcumque non haberit talem habitu et per consequens erat in tali statu quod non habebat aliquid repugnans vitae aeternae et poterit ipsum praeparare animo[?] vitam aeternam posito quod non habeat nec unquam habiturus sit talem habitum igitur ipse sine tali habitu poterit esse carus et acceptus deo quod autem sine habitu possit conferre vitam aeternam probatur quia visio beatifica[?] a tali habitu non dpendet sed a deo sicudsicut ab activo et a potentia sicudsicut a receptivo

8dicetur forte quod licet aliquis sine tali forma esset in tali statu quod deus poterit sibi dare vitam aeternam ipso semper ante beatitudinem remanente in tali statu quod tamen tunc ista forma caret non est carus de nec dignus vita aeterna

9Contra inpossibileimpossibile est quod deus am?e[?] secundum statum praesentem ordinet immediate ad vitam praesentem acceptet eum et habeat eum pro caro sicudsicut ostensum est prius inprobationeimprobatione maioris igitur si hoc sit possibile scilicet quod alicui disponat dare vitam aeternam ut dat haec responsio sine dono supernaturali viatori inpressoimpresso sequitur quod sine tali dono poterit esse carus et acceptus deo

10Item quaero quid requiritur ad hoc quod aliquis de potentia dei absoluta sic dignus vita aeterna aut requiritur et sufficit quod deus secundum statum praesentem disponat eum ad vitam aeternam et si hic talis esset dignus vita aeterna aut requiritur quod sine iniustitia non posset sibi non conferrir vita aeterna et isto modo nullus habens quamcumque forma vel habitum sibi inhaerentem est dignus vita aeterna sicut pe?bit[?] post praecise per hoc quod sicut potest deus ad tempus non conferre alicui vitam aeternam quantumcumque habeat talem formam ita de potentia dei absoluta posset semper per eam sibi non conferre alias tandem illam conferret vellet nollet

112osecundo arguitur ad eandem conclusionem sit deus potest velle alicui creaturae rationali conferre finalem beatitudinem sine hoc quod velit illi prius conferre formam aliam supernaturalem igitur potest aliquem disponere et praeparare ad vitam aeternam et acceptare nullam sibi formam supernaturalem praeviam conferrendo et creatura quae sit acceptaretur sine dono supernaturali esset sine tali dono digna vita aeterna igitur primum assumptum patet quia pari ratione nec istam priorem sine priori illa et sic in infinitum cum enim deus de novo confert alicui donum caritatis aut vult sibi consclem[?] habitum conferre immediate seu primo absque alio dono sibi praevolito quia scilicet nunc acceptat eum vel pro nunc et non pro priori ad talem habitum seu talem donum et eadem ratione vel[?] aliam[?] de potentia sua absoluta acceptare ad vitam aeternam primo et immediate sicut ad illum primum donum sibi conferendum aut non vult sibi dare illud donum vie sine alio dono sibi praevolito et tunc procederetur in infinitum sicut M84va fuit illatum

12Et istud potest confirmari quia non apparet rationabile quin sicut personae prius existenti sine gratia nec acceptatae aut carae ad vitam aeternam per formam aliquam sibi inhaerentem potuit deus conferre habitum caritatis nullo alio dono alio praecollato sicut fecit Ioannes baptista quin eodem modo de potentia sua absoluta tali personae primo conferre actus beatificos nullo praecollato habitu aut alio dono ipsis praevio ipsi tali personae praeexistenti non beatae Sed impossibile est quod personae non prius beatae conferat beatitudinem et hoc sine mutatione circa talem personam praeviam[?] actibus beatificis post instans in quo illa caruit beatitudine quin talis parva prius quando nullum talem habitum habuit de quo sermo fuerit hic[?] deo cara et accepta ad vitam aeternam quia sicut prius expositum est haec est esse carum et accept[?] deo primo ordinari et acceptari sicut digum ad vitam aeternam

13Confirmatur idem 2osecundo quia scriptum clamat quod deus praeelegit nos ante mundi constitutionem ut sancti essemus et quod praedestinavit nos conformes fieri ymaginisimaginis filii sui et de iacob et esau quod cum nundem[?] essent nec aliquid boni egissent dicitur de parva deum iacob dilexi etc igitur non a casu sed praesciens et praevolens ac praeordinans gratiam confert et dona sua et gratiam pure gratis et non ex meritis

14alioquin non esset gratia sicut probatur diffuse 2osecundo sententiarum et modo eodem praesciendo et praeordinando producit omnia ad extra sicut causa totalis producit vel facit igitur prius vult producere quam producat et prius gratiam conferre quam conferat uniformiter sicut anna de habenti sufficit saltem de sanctificatis in utero post consecratis peccatum originale quaero igitur quare deus praevult dare gratiam suam isti et non illi omnibus aliis praeexistentibus paribus ex parte utriusque si propter formam praecedentem quam praevult sibi dare et non alteri propter quam praehabitam placet sibi dare gratiam ei tunc sequitur processus in infinitum ut supra Si vero antequam producat in eo gratiam vult primo et immediate producere in eo gratiam prius non grato nec caro et pro tempore praesciento[?] hoc ex sequetur eo modo per omnia posset velle conferre gloriam prius non beato nullo alio dono secundum[?] volito et postea pro tempore praescito sic exequi igitur etc

15Item non videtur quin sicut Iohannem et Ieremiam prius existentes non caros potuit acceptare ad caritatem quia aliter casualiter contulisset eis eam et hoc nullo alio dono praevolito ita etiam immediate ad gloriam nam quare non

16Item sicut dicit doctor subtilis quod est ultimum in executione est primum in intentione et ideo secundum eum beatitudo est primum volitum illi cui confert gratia igitur non quia per gratiam acceptatur ad gloriam sed magistrum econverso quia deus praedestinavit eum ad gloriam ideo confert sibi gratiam et ideo cum gloria non dependeat a gratia informante in alicoaliquo genere causae quia si in alicoaliquo hoc esset in genere efficiente partialis et illam posset deus supplere non videtur quia ad hoc quod deus conferat non beato beatitudinem quod omnino oporteat praecedere gratiam etc

17Item videtur quod sicut simul contulit animae christi gratiam et gloriam deo potuisset animae ioahnni sed si praeacceptasset eum secundum statum praesentem quam ante sanctitudinem habuit ad gloriam sicut fecit ad gratiam ipse fuisset sibi carus et acceptus ad beatitudinem et vitam aeternam quia semel fruenti deo beatifice non aufertur fruitio vel saltem non oportet auferri consequentia in minori facta patet per descriptionem cari et accepti suppositem igitur sine omni dono praevio etc

18contraria tamen conclusionem tenet petrus aureoli et eius argumentis respondit okam satis de praesenti questione 1 unum tamen argumentum inter alia difficilius et melius est de transitu a contradictorio in contradictorium quia actus visionis non potest fieri sicut arguit ipse de non transeunte super lignum transiens super ipsum nisi aliqua mutatione facta in actu vel in ligno igitur eodem modo in proposito si deus acceptet istum et prius non acceptavit igitur est hic transitus de contradictorio in contradictorium et per consequens est hic mutatio alia et non in volitione dei igitur in isto et habetur intentum

19ad quod Respondet okam quod potest esse transitus de contradictorio in contradictorium aliquando propter mutationem in altero extremo sicut de facto aliquis primo non acceptus deo postea sit acceptus propter gratiam sibi inhaerentem aliquando propter mutationem in alio quod est neutrum extremum sicut deus offensus alicui propter preces alterius posset sibi remittere offensum y?o[?] non M84vb mutatio ymago[?]imago ignorante[?] iuxta istum modum minimus postquam non erat praeciumpraetium fit praeciumpraetium propter mutationem voluntatis institutium et paries de non viso fit visus pariete non mutatio sed visu et sic de aliis multis

203otertio ad solam transitionem temporis si sit conservatus ad solam transmutationem temporis si sit vel ad transmutationem temporale si non sit isto modo angelus accidentalem vel potentialem temporis

21aliud tamen exemplum ponit okam de statuto regio quod rex posset statuere quod quicumque inveniretur praeter camerarios caminarios[?] in sua camina die lunae esset eo ipso decapitandus aliis diebus liceret ibi esse vel quod qui ibi non depraehenderetur die lunae liberatus esset isto casu satis possibili ordinato fieret in casu aliquis dignus morte de non digno ad solum transitum temporis sine mutatione istius qui praefuisset ibi die dunito[?] et uniformiter remaneret ibi die lunae proportionaliter posset deus statuere in proposito igitur etc

22haec omnia ad hoc benedicta sunt ad propositum igitur dicit et ego similiter quod primo modo potest aliquis primo non acceptus esse acceptus per mutationem in eo sed non tantum per mutationem ad formam supernaturalem sed etiam per mutationem ad formam ex puris naturalibus possibilem haberi posset enim deus de potentia absoluta statuere quod quicumque post peccatum mortale doleret deus pro suo peccato etiam sine omni forma supernaturali quod eo ipso remitteretur sibi peccatum suum et recepturus esset post mortem vitam aeternam nisi prius similiter peccaret peccato de quo non doleret et eodem modo posset statuere quod si quis sine omni forma supernaturali cum veniret ad annos discretionis et usum rationis diligeret deum super omnia discretione supernaturaliter principali quod eo ipso nisi poneret obicem haberet vitam aeternam quod si faceret talis fieret de non accepto acceptus propter solam mutationem ad actum possibilem ex puris naturalibus et ita ad hoc non requiretur caritas supernaturalis

232osecundo etiam modo dicit et bene ad hoc quod posset aliquis fieri deum non accepto acceptus propter solam transmutationem in alicoaliquo altero quia posset deus de potentia absoluta statuere quod ad preces alicuius sancti aliquis parvulus vel adultus fieret de non accepto acceptus quia posset ordinare si quis vellet orare pro eo daretur sibi vita aeterna

243otertio modo etiam secundum eum posset hoc fieri per solam transmutationem temporis et difficile esset hoc mutare in uno casu quando videlicet determinatum tempus vel instans caderet sub statuto possibili a deo instituto posset enim ut videtur de potentia sua absoluta statuere quoddam tempus tantae gratiae quod quilibet ab a instanti et deinceps non ponens obicem si nullum donum supernaturale haberet praemium beatificum reciperet et si morietur vitam aeternam et tunc ab a quilibet non ponens obicem esset acceptus et carus et prius non quia prius non erat unde prius si prius morietur per violentiam vel aliunde quantumcumque non poneret obicem non haberet gratiam sibi collatam privaretur perpetua beatitudine

25secundum hoc patet ad argumentum quod in duobus primis casibus oportet esse mutationem aliquam in 3otertio nullam de sancto aliquam tamen de possibili vi illius statuti si moretur in a vel post a mutaretur ad beatitudinem et reciperet aliquando beatitudinem non sit si ante a et ideo ad solam transitionem a prius non carus est carus per istum modum et per alium quam talem vel aequivalentem ad solam transmutationem temporis est possibile sine omni mutatione in quocumque quod fit transitus de contradictorio in contradictorium in casu ubi ipsa contradictoria non significant tempus nec prius et post ipsi temporis quod dico pro exemplo praedicto de conservatione et similibus tamen in casu ubi actus neccessarionecessario transit sicut est de visione naturaliter respectu albedinis quam poni in visu apud me esset contradicto quin albedo videretur et sic de nostra delectione et acceptatione ubi si actus est neccessarionecessario transit etc ibi argumentum esset simpliciter bonum in aliis autem sicut est de solo deo ubi actus existens contingenter est hoc quod est et taliter talis obiecti iam Responsum est

26Item aliter leviter dici potest ad argumentum M85ra quod in nullo probat caritatem creatam oportere infundi animae ut ipsa sit cara quia dicetur quod sicut deus ab aeterno praeordinavit dare caritatem animae Ioannes praexistenti non carae secundum statum praecedentem infusionem suae gratiae et quod non est ibi transitus de contradictorio in contradictorium nisi per hoc quod deus infundit sibi caritatem ita quod numquam deus incepit velle sibi dare caritatem ita dicetur de alio cui prius non beato daret beatitudinem non prius dando gratiam quod deus numquam inciperet velle sibi dare beatitudinem licet bene inciperet sibi dare beatitudinem ita quod in 2o casu numquam fieret de non caro carus ante beatitudinem per formam sibi inhaerentem sed de non beato beatus sic nec in primo casu de non praeordinato ad caritatem recipiendam sed tantum de non recipiente recipiens

273atertia conclusio principalis est quod actum dilectionis dei et proximi circumstans mere naturalibus ex parte voluntatis libere eum causantis secundum dictamen rectum conscientiae naturalis posset deus de potentia sua absoluta acceptare tamquam meritorium vitae aeternae hoc probatur primo quia quando sunt plures in ponente in voluntate alicuius quorum neuter ex natura sua est dignus vita aeterna si utrique est bonus simpliciter qualiter potest esse bonus ex naturalibus et nullam habens circumstantiam malam qua ratione potest unus illorum esse meritorius vitae aeternae et reliquus de potentia dei absoluta sed actus talium cum tali forma supernaturali et actus diligendi deum super omnia sine tali forma sic se habent quod neuter illorum ex natura sua est meritorius vita aeterna sed cca[?] quia deus contingenter acceptat sicut patebit post igitur qua ratione potest unus illorum esse meritorius vitae aeternae et alter poterit de potentia dei absoluta

28Item quando sunt aliqui actus eiusdem rationis quorum nullus habet aliquam circumstantiam malam si potest deus acceptare unum illorum tamquam meritorium vitae aeternae et reliquum sed actus elicitus ante caritatem et post sunt eiusdem rationis et elicitum post caritatem infusam accepta deus tamquam meritorium vitae aeternae igitur de potentia absoluta poterit primum acceptare

29Item actus diligendi deum super omnia libere causatus a voluntate magis habet rationem acceptabile ex natura sua quam quicumque habitus viatoris cum igitur possit deus aliquem acceptare ad vitam aeternam propter solum habitum ymoimmo de facto sic acceptat sicutsed patet de parvulis non habentibus usum rationis multo magis poterit vel aeque de potentia absoluta acceptare aliquem propter solum actum diligendi deum super omnia nullam habentem circumstantiam malam con consequentia videtur plana probatio antecedentis tamen quia ille actus est magis meritorius ut ita loquar nam habitus nullum meritum est cum omne meritum saltem particulariter procedat ex libro arbitrio sicudsicut docet magister sententiarum libro 2 distinctione 27 capitulo 5 et 4 et expresse et tamen quia est magis in potestate voluntatis et per consequens cum sic bonus est magis laudabilis quia laus et vituperativum[?] corresponderet rationabiliter tantum hiis quae sunt in potestate nostra igitur etc

30confirmatur haec ratio quia unusquisque magis meretur redemptionem gratuitam et etiam acceptationem apud quamcumque personam rationabilem per idem quod est in potestate sua quam per idem quod non est ita directe in potestate sua sed actus diligendi deum super omnia ex puris naturalibus elicitus est magis in potestate voluntatis quam quicumque habitus voluntatis saltem de potentia dei absoluta et si placeret deo magis esset talis actus digno dei dilectione et renumeratione quam habitus quicumque igitur etc

31Item quod deus posset de potentia absoluta habere aliquem actum carum[?] et dignum vita aeterna sine omni forma tam naturali quam supernaturali inhaerente accidentaliter personae acceptae universaliter[?] quia probatum est quod sine habitu inhaerente posset et quod sine actu probatur sic et unde non tantum enim est aliquis acceptus alteri propter actum amicitiae formaliter actu inhaerente sed etiam propter actum transeuntem et si nihil remaneret in tali voluntate post actum igitur si placeret deo ita posset esse de parva[?] alia[?] quae dilexisset deum super omnia actu transeunte et nullo remanente ipsam M85rb sicut accidens informantem

32assumptum etiam consequentia patent quia diligens aliquem et benefaciens ei non tantum meretur redimationem[?] durante actu illo sicut etiam transeunte et nullo remanente dummodo nihil contrarium impediens superveniat nec tantum tenetur aliquis amicum suum diligere dum amicus diligit et benefacit actualiter quia sicut diligens amicum tantum foret sicut amicus mense igitur ita posset deus si sibi placeret de potentia sua absoluta cedere et redamatione caritativa quae est acceptio et dispositio alicuius ad vitam aeternam igitur etc

Secundus articulus

Primum dubium

33Secundus articulus habet movere dubia et solvere primum igitur dubium potest esse utrum simul stet quod caritas quae est qualitas quaedam supernaturalis informet animam viatoris et tamen quod deus non acceptet eam ad vitam aeternam hic sine pluri ponam media propter quae aliqui videntur sentire quod non

342osecundo tenebo conclusionem oppositam et arguam pro ea et 3otertio solvam argumenta pro prima

35pro primo arguitur primo sic formae oppositae habent formaliter effectus oppositos ex natura rei dat esse magister ex quo igitur iniquitas ex natura rei est res odibilis et dat esse editum non apparet cur non sic possibilis alia forma creata sibi opposita quae dat formam ex natura rei esse dilectum vel acceptum

36praeterea deus rationabilius dilectior est quia non amat absque rationabili inductivo sed dilectio et amor secundum rectam rationem meretur readamationem dummodo cetera diligibilia sint quamvis enim viciosusvitiosus non mereatur amore invo[?] ut redametur a viciosavitiosa quia amici virtuosa funditur super communicatione virtutum ut patet 8 ethicorum nihilominus tamen virtuosus diligens virtuosum meretur readimacionem[?] iuxta leges amicitiae quas enim scriptura commemorat proverbia 8 "ego diligentes me diligo" igitur ex natura rei deus diligit omnem diligentem se et habentem habitualem caritatem iuxta illud Ioannem 10 "qui diligit me diligetur a patre meo et ego diligam eum"

37Item quicumque ex natura rei et caritatem et ceteras virtutes inpossibileimpossibile est enim quod actus feratur super aliam formam quin feratur super participans illam formam saltem naturaliter et per accidens unde videns colorem de neccessitatenecessitate videt lapidem et omne quod afficitur illo colore sed deus innumerabiliter et de neccessitatenecessitate negatur diligit caritatem et iustitiam et omnem aliam virtutem immutabiliter enim diligit et per consequens innumerabiliter vult sui dilectionem et in super iustus est immutabilis et perfectus nullus autem iustus est qui iustitiam non diligit secundum augustinus unde philosophus primo ethicorum quod non est bonus qui non gaudet de bonis igitur deus ea neccessitatenecessitate qua diligit suam iustitiam et complacet in sui amore complacet in anima participante[?] iustitiam et ipsius habitualem amorem et per consequens habitualis amor dei dat ex natura rei esse acceptum deo

38Item deo secundum veritatem acceptabile est quicquid delectabile est et acceptabile et pulchrum dicit enim philosophus 3 ethicorum quod virtuosus tamquam bene dispositus est mensura et regula eorum quae delectabilia sunt et placentia secundum veritatem privo[?] enim delectabilium sunt vicia et nunc hic nunc illud sed virtutes secundum se ipsis pulchre sunt et bonae et delectabiles secundum veritatem et maxime amor dei igitur videtur quod deus ex natura rei complaceat in virtutibus etc

39Sed cum opposita conclusio in hiis non obstantibus videtur mihi esse vera est quod quacumque forma supernaturali huius posita in anima potest ipsa esse non accepta deo ad vitam aeternam de dei potentia absoluta probo quia quaecumque quantitas stat de facto per aliquod tempus in alicoaliquo subiecto cum carentia alterius rei absolute per absolutam dei omnipotentiam poterit ipsa in perpetuum stare cum carentia eiusdem sed de facto per tempus magnum stat huius forma in anima cum carentia actus beatifici igitur Sed quicquid potest deus facere potest disponere et ordinare igitur potest deus ordinare quod ipse haberet talem formam et tamen numquam haberet beatitudinem

40Item quacumque forma posita in anima posset deus velle adnihilare animam antequam sibi daret beatitudinem et velle eam numquam recreare igitur potest talem animam non acceptare assumptum patet quia quicquid deus contingenter dat potest contingenter adnihilare igitur etc

41Item deus potest tam animam quam M85va quam gratiam adnihilare quam etiam caritatem remanente anima fieri neccessarionecessario conservaret eam et ageret neccessarionecessario aliquid extra se etc

42Item sicut penapoena aeterna ad peccatum ita vita aeterna ad caritatem sed stante quocumque peccato et existente modo in anima potest deus de potentia absoluta non velle isti ponam[?] et etiam velle sibi eam igitur a simili etc

43Item videretur actus accidentalis libere elicitus neccessarionecessario ex natura rei reddere animam deo acceptabilem quam amor habitualis quasi est caritas secundum istum cum in nullo subsit peccati nostri secus ad hoc esset de dilectione habituali acquisita quia iste est in potestate nostra mediante saltem sed iste non est ex natura sua acceptatiblis sic quod in ipso posito in anima neccessiteturnecessitetur deus acceptare animam ad vitam aeternam

44Item non videtur quod deus istum qui peccavit peccato mortali et est inimicus deo de facto neccessiteturnecessitetur acceptare per aliquid quod poneretur in illo quod non esset in potestate illius inimici huius est caritas etc

45Item si ita caritas inhaerens animae neccessitetur necessitetur diligere a deo et redderet animam sic ex natura rei caram deo aut hoc esset propter suam bonitatem naturale et tunc tantum vel magis neccessarionecessario acceptaret ipsam creaturam rationalem quae est maioris perfectionis naturalis aut propter bonitatem mortalem et hoc non quia non est in potestate hominis nisi dispositive et per consequens iste actus dispositus esset magis acceptus vel quia nihil causet etc et omnis ratio redderetur praestantior de substantia animae nisi dicas forte quod ipsa reddit se odibilem et ideo non diligibile neccessarionecessario per actum malum prohibitum quam libere elicit quia saltem intellectiva pueri non reddit se odibilem etc

46Item actus diligendi deum super omnia cum circumstantiis omnibus naturaliter possibilem[?] puta quod vellet quicquid placeret deo etiam subire mortem et omne periculum magis vel saltem non minus habet ex natura sua quam faciet aliquem libere et sponte elicientem talem amorem esse acceptum deo quam quaecumque forma quae non est in potestate habentis sed anima recipit eam sed stante tali actu in voluntate potest deus non acceptare talem actum vel istum actum vel habentem antequam per istum actum dignum vita aeterna igitur et posita in voluntate quacumque forma mere supernaturali quae non est in potestate habentis potest deus non acceptare eam vel non habentem m[?] maior videtur inanimantia cum quia talis actus magis habet Sed rationem laudabilis tamen quia magis habet rationem virtutis quae est actus tamen quia magis repugnat peccato ex natura rei est[?] directe sibi contrarietur minor videtur manifesta quia qui sequeretur quod aliquis ex puris naturalibus posset mereri vitam aeternam etc

473otertio restat solvere argumenta ad primum cum dicitur formae oppositae etc Sufficienter respondet okam distinctione 17 primi questione 1 Et ad 2msecundum similiter ibidem et similiter ad 3mtertium et 4mquartum cum quibusdam additis quae primo occursu se offerunt cogitati

Secundum dubium

48aliud dubium est si praeter caritatem increatam sit ponenda alia caritas informans et videtur primo quod non quia arguit igitur propter substantiam tunc actus et hoc non quia carus non experitur in se substantiam actus alterius rationis quam si carus aliter homo posset per exemplaram scire se esse in caritate quod non concedetur cum scriptura dicat nemo scit utrum sit dignus odio vel amore et apostolus "nichilnihil mihi conscius sum" etc.

49aut 2osecundo propter condiciones naturales actus et hoc non quia iste ponitur posita substantia actus aut propter condicionem meriti et hoc non quia omnem actum quem deus potest acceptare cum tali habitu potest et si esset talis habitus circumscriptus ut prius visum est ymo de potentia ordinata non ideo acceptat aliquem deus ad tantum primum in caelo quia sibi tantam contulit caritatem sed potius econverso

50ad istud dicendum quod propter quod licet horum trium ponitur caritas causata in caro de communi lege dei primo propter substantiam actus quia actum intensiorem potest voluntas cum ea quam sint ea per intrinsecum sibi principium quam possit sine ea et hoc in actu eiusdem speciei in qualem posset sine ea dummodo praecise habeatur utrobique cogitatio eiusdem speciei nec ex hac intentione actus scitur experientem haberi caritas causata non plus quam caritas incausata et tamen spiritus sancto ubi vult spirat etc immo in disposito personae per naturalia aliter et aliter pro diversis temporibus puta in corpore sufficit semper ad istam diversitatem salvandum et alia multa quae non cadunt semper sub nostra experientia ut sciatur quid talium sit in causa determinate et dato quod esset actus alterius speciei procedens ex caritate informante quam qui sine illa haberetur non sequeretur quod nos possumus M85vb illos experiri specifice distingui quia hoc est satis difficile nisi solum arguitive de amoribus simplicibus quocumque

51ulterius etiam dicendum est quod sicut caritas causata facit ad substantiam actus proportionaliter ita et ad conditiones naturales actus

52ad 3mtertium modum facit caritas quia placet deo et acceptum est quod spiritus libere utitur principio sibi dato ad amorem dei et proximi libere producendum nec argumentum probat nisi quod deus actum talem posset sine huius habitu acceptare de potentia absoluta quod concessi probat etiam argumentum quod prius praecatae[?] causalitis[?] finaliter vult deus sibi deus vitam aeternam quam caritatem causatam quo ad portionem vitae aeternae gratis dandam reddi meritis actus enim de se id est secundum valorem suum proprium supposita Si gratuita acceptatione addo pro hiis actibus bonis qui a caritate non procedunt de quibus secundum gregorium praecedenti quaestione tactum est taliter inquit meritorii sunt de facto soli illo quorum quilibet est usus liber principii a deo collatum et ad causandum deum propter se et propter deum sed et proximum diligendo

53contra tamen istud potest argui quod etiam nullo modo de alicoaliquo potentia posset voluntas mereria[?] sine tali habitu informante primo sicut arguit doctor subtilis nihil debet formaliter agere alia actione nisi principium istius actionis sine forma agentis

54et hoc accipitur ex 2o de anima ubi ex hoc quod anima est qua vivimus et sentius concluditur quod anima est forma et actus sic agentis igitur cum operatio meritoria sit opero voluntatis vel hominis per voluntatem operantis sequitur quod illud quo meritorie[?] agit sic forma eius hoc autem quo meritorie agit non potest esse pura natura quia tunc ex solis naturalibus posset agere meritorie quod videtur esse error pelagii igitur requiritur supernaturale non fides vel spes tantum quia manet in peccatore igitur caritas

55Item si non haec videtur praecise quia specialis assistentia spiritus sancti sufficeret sed non videtur quia nulla actio est in potestate agentis nisi ipsum habeat formam per quam possit agere si enim per aliquid coexistens sibi extrinsecum tantum quod non est in potestate eius possit agere talis actio non est in potestate eius sicut nec videtur actio causae superioris est in potestate causae inferioris igitur si ex illa sola coexistentia possit voluntas agere et non habeat in se formam qua sufficienter possit libere exire in actum meritorium sequitur quod actus meritorius non esset in potestate eius quod esset inconveniens

56praeterea si spiritus sanctus moveat spiritualiter voluntatem in actione meritoria sequitur quod ipsa mociomotio est causatio alicuius in ipsa voluntate et quod voluntas respectu illius non habeat aliquam causalitatem nisi tantum receptionem passivam

57Illud igitur vel est actus diligendi et ita non sequitur quod actus diligendi meritorius nullo modo sicut a voluntate vel illud est aliquid aliud naturaliter praecedens actum diligendi et illud voco habitum

58praeterea sicut se habet esse carum deo etiam ad divinam voluntatem sicut esse oditum a deo sed nihil est oditum deo quin divina essentia reperiat in eo aliquid odibile et detestabile ex natura rei quod dat formaliter esse oditum peccatum enim ex natura rei oditur a deo iuxta illud prophetae quoniam[?] non deus volens iniquitatem tu es igitur per oppositum nullius acceptatur caritative a deo nisi quatenus est in eo aliquid quod ex natura rei reddit acceptabile

59Item 5oquinto ad idem qui plures circumstantiae requiritur ad dilectionem dei meritoriam quam ad bonitatem vel perfectionem moralem dilectionis dei sed circumstantias quas actus moralis requirit nullus perfecte et integre potest coactuare ex habitu virtutis acquisitae quia secundum philosophum 2o ethicorum medium circumstantiarum attingere difficile summe quod forsan impossibile igitur multo forciusfortius ex puris naturalibus non potest homo attingere ad circumstantiarum integritatem quas exigit actus divinae dilectionis meritoriae potissime cum inter circumstantias cadat hoc quod omnia divina volita ab isto fieri inpleanturimpleantur

60Item 6osexto impossibile est ad actum illum ex puris naturalibus attingere ex quo virtualiter impletur vel actualiter[?] universa lex et prophetae et omne dei mandatum

61ad primum istorum dicendum quod scotus non potest tenere quod argumenta ista concludant quin de possibili nulla forma requiratur neccessarionecessario cum ut supra tetigi teneat quod deus de potentia absoluta acceptet aliquem ad vitam aeternam sine omni tali forma

62dicendum igitur ad maiorem quod est vera sic intendo quod nihil dicitur formaliter agere etc M86ra verum est nisi principium totale vel parcialepartiale agendi sit forma eius vel ipsammet quod agit sic est in proposito non autem oportet[?] quod omne conprincipium actionis sit forma huius agentis aliter deus esset forma caloris calefacientis et voluntatis elicientis quodcumque velle cum talis actio non eliciatur nisi deo conprincipate[?]

63ad 2msecundum cum dicitur nulla actio etc verum est nisi sit forma vel habeat formam quae sit saltem parcialepartiale principium et ita est in proposito quod ipsamet voluntas est forma quae est parcialepartiale principium volitionis meritorie libere elicite sufficit tamen quod aliquid conprincipium tantum assistat absque informatione quia aliter simpliciter nullum actum et naturaliter causatum haberet in potestate et licet assistentia talis spiritus sanctus specialis praevia[?] saltem non fit[?] in potestate voluntatis quia est extrema dei gratia nec ipsam meretur homo de condigno nec mererari[?] potest quamvis de congruo valeat tamen quia ipsam iam assistens et non informans sibi cooperetur est in sua libera sui potestate quia sic dedit seipsum deus in conprincipium ex mera sua gratia et libertate minime suae

64Similiter Respondet firauf dicens quod si acciperet verum cum dicit quod spiritus sanctus cum habetur non est in potestate voluntatis cum sine illo nihil agat ad meritum caritas creata ad hoc sequitur quod actio meritoria non est in potestate operantis Ideo negat et bene illud assumptum quia cum voluntas est iusta tunc sic est spiritus sanctus in potestate voluntatis sicudsicut caritas creata quantum pertinet ad actionem meritoriam quia libere potest voluntas habere spiritus sanctus ad conprincipiendum et acceptandum actum suum et hoc sufficiet scilicet quod ita sit in libera potestate voluntatis iustae ita dico facit de facto cum caritate causata et de potentia absoluta posset sine ea

65ad 3mtertium dicendum quod verum est quod ista motioneccessario est actio alicuius in voluntate actus diligendi vel alicuius actus Sed ex isto antecedente ibi sumpto non sequitur quin voluntas possit active conprincipiare tales actus nec quin aliter principet istum quam receptive solum

66ad 4quartum dicendum quod illud argumentum magis videtur esse ad oppositum qui videtur sicut aliquis potest esse oditus quod pro positum non propter aliquid detestabile actu inhaerens eis quod tamen infundit aliquando ita eadem ratione posset de potentia absoluta posset quis esse carus deo non propter formam inhaerentem sed quae fuit puta quia aliquando bene egit licet non modo bene agat nec aliquam aliam formam actu habeat

67Item si esse oditum se habet ad voluntatem divinam sicut esse carum et econtra igitur sicut potest esse oditus propter aliquid detestabile in alio sicut de puero baptizando propter peccatum adae ita quod de potentia dei absoluta poterit aliquis esse carus propter aliquam formam in alio

68praeterea natus in peccato originali non habet formam aliquam neccessarionecessario detestabilem deo et tamen ille est oditus vel detestabilis deo igitur aliquid sine tali forma potest esse detestabilis

69assumptum patet quia a quo causaretur ista forma neccessarionecessario detestabilis deo causetur[?] ame[?] naturali licet nulla creatura causet aliquid in isto periculo attri?or[?] unde sit oditus deo nisi mere naturaliter etc

70praeterea quando quis peccavit mortaliter actu transeunte possibile est nullam formam remanere quae non praefuit ante peccatum igitur tunc non est talis oditus a deo propter formam aliam inhaerentem formam sibi nisi forte diceretur quod actus malus relinquit habitum malum propter quem actum etiam transeunte iste est detestabilis sed haec evasio non sufficit tamen quia talis habitus potest corpori sine caritate adveniente et tamen non desit esse oditus nisi caritate adveniente assumptum patet quia tali peccato non saltem opponitur saltem quo quod ad subiectam actus procedens ex caritate sed etiam iustitia quae potest haberi ex puris naturalibus qualem habebant philosophi et alii pagani igitur iustitia ex puris naturalibus generabit habitum contrarium illi habitui derelicto ex peccato et per consequens per adventum illius habitus corrumpitur prece[?] vel per causam habitus posterioris contrarii priori derelicto ex actu peccati et tamen talis carens tunc omni forma est oditus a deo igitur etc

71Item quid intelligere debemus per esse oditum deo si deum non acceptare istum ad vitam aeternam et velle ipsius in perpetuum poenalitatis[?] affligere eo modo quo facit quosdam in purgatorio vel hic in via sicut fecit iob ad tempus intus posset hoc facere de potentia sua absoluta sine omni iniustitia M86rb ex parte dei non enim neccessarionecessario neccessitatenecessitate absoluta determinat talium penaspoenas si aliud intelligatur non curo quia iste sensus sufficiet ad propositum tantum ad sensum qui sufficienter ad propositum non teneo cum okam quo ad illud quod dicit quod nihil potest esse oditum nisi careat vel caruerit loquendo quod de potentia dei absoluta

72verum est tamen quod de facto deus nullum odit nisi fecerit quod facere non debuerit vel ipse careat vel alius alicoaliquo quod deberet haberi

73Ex quo etiam potest argui quod argumentum est ad propositum quia aliquid potest esse detestabili et oditum sine forma detestabili inhaerente patet etiam in peccato omissionis ubi nichilnihil inhaeret quod prius non fuit sed caret alicoaliquo vel perdit aliquid quod deberet inesse igitur si similitudo valeret aliquis potest esse carus quamvis nulla forma talis sibi inhaereat Sed quia habet omne quod debetur habere vel tenetur et deus de sua potentia absoluta ordinare posset quod non tenere habere caritatem huius patet igitur patet igitur ad formam argumenti quod minor sumpta negative de possibili falsa est et hic sufficit ad propositum

74ad 5mquantum dicendum quod non esset repugnantia quin omnes circumstantiae neccessariaenecessariae essent notae et quin ad eas posset homo attingere si placeret deo quia posset statuere quod quicumque diligeret deum super omnia et non faceret scienter contra rectam rationem quod mereretur vitam aeternam

75ad 6msextum dicendum quod licet stantibus omnibus praeceptis divinis et nullo subtracto inpossibileimpossibile sit ex puris naturalibus sine gratia elicere actum aliquae quo actualiter vel virtualis impleatur universa lex pro eo quod aliquod mandatum est quod ex ista caritate quae non est in mera potestate naturae causalitatis sed solum dispositive eligimus actum dilectionis dei et proximi tamen possibile esset quod subtraheret deus illud mandatum et multa alia etc

76ad 7mseptum cum dicitur quod actus caritatis excedat totam facultatem naturae verum est quod iste secundum numerum quem[?] active conprincipiatrecipiat habitus caritatis supernaturalis infusus sic quod excedit facultatem naturae quod non potest sufficienter causari ex puris naturalibus in voluntate sine gratia cum sola generali dei influentia quia secundum alias declarata nulla causa citra deum sufficeret per se producere eundem effectum numero sine eiusdem speciei per se dato tamen quia posset sufficienter in istum tamen quia talis actus sit meritorius vitae aeternae excedit totaliter facultatem humanae naturae quia hoc enim est in potestate naturali hominis sive habeat caritatem sive non sed in sola libera dei acceptatione ut prius declaratum est unde et idem actus numero posset si deo placeret primo esse meritorius vitae aeternae et postea non etiam posita caritate in anima et econverso etiam aliter sequeretur quod creatura alia posita posset deum neccessitarenecessitare ad aliquid in futuro causandum quod non est verum et ideo dicendum est quod non est in potestate humana praecise naturali quod actus suus quicumque sit meritorius licet actus sit bene aliquando in potestate sua et ideo requiritur principium intrinsecum ad hoc scilicet ipsa voluntas

77Et item si actus principatus a voluntate et caritate simul primus dico sit alterius speciei omni illo quem voluntas per se principare posset tunc requirit principium intrinsecum supernaturale istius actus primus scilicet caritatem nisi placeret deo sicut bene si sibi placeret posset supplere activitatem illius principii supernaturalis Sed sic principium non sufficeret ut actus meritorius ymmoimo nec omnis actus eiusdem speciei est semper meritorius ut cito post declarabo sed hoc semper est ex libera dei acceptatione quae uniformiter semper libere acceptat de facto ceteris paribus sicut semper et tamen libere organizato corpore infundit animam

Tertium dubium

783mtertium dubium principale est utrum omnis actus meritorius diligendi deum propter se vel proximum propter deum principaliter partialiter a caritate infusa

79ad istud dicendum quod non est bene evidens nec ratione nec experientia utrum actus iste quem voluntas et caritas infusa simul conprincipiant fuit eiusdem speciei vel non nam quod sic habet probabile quod alterius speciei aliquando sit potentia et habitus post[?] in actus eiusdem speciei cum isto in quem posset potentia sola et non in actum alterius speciei si loquatur de habitibus acquisitis quare non poterit sic esse de habitibus infusis corruptibus[?] cum informes actus cum acquisitis iudantur[?] inclinare quantum dat omnis experientia M86va quia alium nullum probat experientia quam in qualem potentia cum habitibus saltem acquisitis

80Sed in oppositum videtur esse quod causae alterius inquam posset altera per se tamen unum etiam simul posse[?] saltem in aliquem in qualem secundum speciem una posset sine alta[?] Sed istud capit sub?am[?] de habitibus acquisitis ideo non sufficienter cogit tam dicendum est quod si omnis actus quem conprincipiant sit eiusdem speciei cum actum naturaliter causabili a sola voluntate sine tali caritate cum principative per modum habitus sicut credo quod sint tunc de facto omnis actus meritorius talis speciei est parcialiterpartialiter a caritate mediate vel immediate quia nullus actus de facto est meritorius nisi sit elicitus ab habente caritatem vel imperatus sed voluntas informata caritate de facto nullum actum quem caritas potest conprincipare principiat per se sed secus esset si deus suspendaret[?] activitatem caritatis igitur

81Si autem omnis actus quem conprincipiat caritas sit alterius speciei ab actu quem vel qualem voluntas per se sufficeret conprincipare sine caritate tunc credo absque assertione quod non oportet secundum leges dei ordinatas quod omnis actus voluntatis ad hoc quod sit meritorius sic principative a caritate sed oportat licet secundum istam legem oportat quod ad hoc quod actus quicumque voluntatis sit meritoriis ipsa voluntas informetur caritate per quam prima acceptetur et eius actus boni secundum leges recti dictaminis praecedenti quod non mihi videtur quia per hoc quod voluntas informatur a caritate privetur potestate[?] eligendi actum moraliter bonum eiusdem speciei cum illo quem posset sine caritate gratia enim non privat nullam sicut etiam nec glossa sed perficit et ideo licet possit modo cum caritate in aliquem actum diligendi deum super omnia ita de similibus superioris speciei et nobilioris quam prius potuit per se tamen ad hoc poterit in actum diligendi deum super omnia et ita de aliis in qualem potuit ante sed si hoc sit verum nullo modo mihi videtur quin si talem eligeret si in formaretur caritate quae gratificat voluntate et totam personam iste actus esset meritorius quantum ipsum non conprinciparet caritas ut praecedenti quaestione dixi de operibus caritatis pietatis et similiter provenientibus non a caritate infusa secundum gregorium etc

Quartum dubium

824quartum dubium potest esse utrum omnis actus eiusdem speciei cum actu meritorio sit meritorius propter illud quod tactum est in solutione dubii praecedentis quia ante caritatem frequenter elicitur actus vel potest naturaliter elici eiusdem speciei cum isto quem voluntas sola principare posset habita caritate dato quod omnis actus quem caritas illa conprincipiat sic alterius speciei ab isto quem sola voluntas conprincipare sufficeret id est sine caritate Sed tunc ad huc restat dubitatio ulterior supposito quod omnis actus quem caritas conprincipiat sic divisae speciei ab isto quem sola voluntas principaret vel si non omnis saltem tamen aliquis utrum omnis actus eiusdem speciei cum isto actu alicoaliquo sit meritorius secundum leges dei ordinatas quia quid dicendum sit de potentia dei absoluta satis diffuse dixi quod mihi videtur dicendum

83Et est dicendum quod non cuius probatio est quia licet primus talis actus non posset secundum leges dei de facto ordinatas non esse meritorius prius tamen solus vel saltem multi eliciti illius speciei causatae mediante possunt relinquere et relinquunt habitum ab ipsis naturaliter causabilem in voluntate quia non minus sufficiunt illi actus reliquere habitum quam alii alterius speciei in potentia habituali illo ymmoimmo etiam experimur nos post actus quoscumque volitionis quos elicimus nos inclinari in similes et esse proniores ad illos quam ante Sed habitus derelictus actibus potest cum voluntate in consimiles actus igitur cum habitus acquisitus quicumque maneat vel manere possit adnihilata caritate per commissionem vel omissionem prohabitam[?] etiam secundum leges dei ordinatas sequitur quod cessante caritate vel saltem deo suspendente activitatem caritatis inhaerentis poterit homo in similes actus cuiuscumque speciei competentes viatoribus in quales potuit mediante caritate Sed illi qui eliciuntur cessante caritate non sunt meritorii igitur non omnis eiusdem speciei cum actu quaestionis meritorio est meritorius secundum leges dei ordinatas sed solus actus primus in quem non posset nisi mediante caritate de quo est sermo non posset secundum statuta a deo iam ordinata non esse meritorius

Quintum dubium

845mquintum dubium potest esse quid in actu meritorio vel quae ipsius conditio est illud propter quod ponitur caritas requiri de lege communi dei Et huic dubio bene Respondet doctor subtilis libro 1 distinctione 17 M86vb c[?] articulo primo quod ex nullo actu quem experimur possumus evidenter concludere neccessitatemnecessitatem eius ex subiecta[?] actus nec ex intentione actus nec ex delectatione sive ex facilitate in probando neque ex bonitate sive ex rectitudine morali actus nec ex conformitate ad rectam rationem et hoc sive rectam prudentiae sive rectam secundum dictamen rationis vel fidei quia quocumque istorum dato etc nota bene in principio articuli et deinceps et quare ibi et ideo Respondet ultra omnia haec creditur esse una conditio in actu valet quod hoc est accepibilis[?] deo sub intellige secundum leges de facto non quidam solum communi acceptatione qua deus acceptat omnem creaturam quo etiam modo ut dicit vult actum subtractum a peccato alioquin non esset ab ipso sed acceptatione speciali quae in voluntate divina ordinatio huius actus ad vitam aeternam tamquam meriti condigni ad praemium

Sextum dubium

85Sed ultimo est 6sextum dubium sicut ille doctor dubitat consequenter qualiter ille habitus sit ratio acceptandi naturam et eius actum et quodammodo sit ratio acceptandi naturam bene Respondet Sed de actibus non vult hic dicere consequenter tamen propter peccata venialia tamen propter actus indifferentes quae ambo essent accepta si accceptarem ex solo decore[?] operantis et ideo secundum eum oportet dicere quod iste habitus praeter hoc quod est dec?cor[?] spiritualis nullae[?] vel personae quae informat est inclinanas ad determinatos actus et hoc active ut probabilius sibi videtur et mihi cum eo quod probo quia alioquin videretur quod possit sine isto haberi actus intensissimus diligendi deum tam in via quam in patria si sola voluntas sine habitu esset ibi principium actum nam posset agere cum aequali conatu quando non informaretur causalitate sicudsicut quando in formareturinformaretur ea

862osecundo quia alioquin non videretur esse verum quod dicit augustinus de libro arbitrio quod gratia se habet ad liberum arbitrium sicut sessor ad equm[?] quia sessor active regit et movet equum aliqualiter nec illud quod dicit in epistola ad sixtum voluntate inquit comicantecomitante praeeunte pedissequa[?] non dna[?] consimile allegat magister libro 2 distinctione 26 caput 3 ubi dicit augustinus ad bonifacium[?] papam voluntate inquit comitante non ducente pedissequa non praevia non esset autem voluntas pedissequa gratia si ipsa gratia nullam causalitatem haberet respectu actus igitur

87Ista sunt probabiliter dicta dummodo voluntas sola sicut etiam videtur sentire eodem articulo in principio quasi posset in omnem actum secundum speciem in qualem cum caritate sicut forte est verum si autem voluntas sola possit in alios actus diligendi deum et proximum moraliter voluntas alterius rationis ab illis in quos inclinat active caritas infusa tunc sufficeret ad hoc quod multi actus meritorii essent quod caritas esset decor operantis absque hoc quod ad illos active inclinaret sicut prius dictum est et illud in contrarium de peccato veniali et actu indifferenti non cogunt quia neuter est moraliter bonus aut[?] conformis dictamen practico virtuoso moraliter et hic videtur forte requiri ad actum meritorium quod scilicet sit moraliter bonus

88dices forte quod inclinat per modum naturae igitur determinate ad eadem sed ista quae fient una vitae bene alias male fierent igitur

89dicendum quod inclinat immediate ad placiendum deo vel tinerentur[?] displicere et ideo pro divisis omnibus inclinaret etiam naturaliter immediate tamen ad opposita ita etiam facit prudentia

Septimum dubium

90Septimum dubium quae istarum causarum sit prima et principior respectu actus quod conprincipiat voluntas vi?let[?] ante gratia videtur enim ex dictis quod gratia praecise ex auctoritatibus augustini Sed oppositum videtur primo quia potentia utitur actu habitu non econverso

912osecundo quia actio non esset libera si gratia esset prima causa voluntas enim naturaliter moveretur quia gratia naturaliter moveret et sit voluntas non libere moveretur ita nec libere ageret cum non ageret nisi quia mota

923otertio quia non videtur voluntas semel habens gratiam umquam posset causare quia causa 2asecunda semper sequitur inclinationem primae nec potest moveri ad oppositum illius ad quod causa prima inclinat

934oquarto voluntas est illicitator ad actus quam habitus ille illicitis[?] autem ad plures effectus videtur competere causae superiori et licet iste rationes non sint efficientes usquequam praecise 3 ultime mihi tamen videtur quod doctor iste subtiliter ibidem multum et pulchre solvit istam dubitationem nec aliam volo ponere salvo quod multa in eo dicta quae principiis quae teneo non congruunt omitto et sententiam quae congruit et M87ra sufficit acco[?] mutando tamen eam in modum loquendi uniformem visui moderno et illi visui quem sive secutus Tenet igitur quod in principando subiectam[?] actus cum circumstantiis omnibus moralibus quae congruunt voluntas est causa principior sed quo ad hoc quod actus sit meritorius habitus tenens vel tenet principatus et satis quiddam possibile est ut dicit et sas[?] diffuse declarat per verba exempla propter causam principaret effectus competere effectum aliquam relationem ad extra minus principialiter quam propter causam eius minus principialem

94et ex hoc elicit augustini opinioni vel expositionem cuius quomodo gratia est sicut sessor et voluntas sicut equus et quomodo voluntas etiam respectu gratiae est pedissequapedisequa nota

Octavum dubium

958vumoctavum dubium est quia aliquis ut videtur potest meritum emereri gradum certum beatitudinis extra gratiam igitur pari ratione plenam beatitudinem et ita gratia non videtur neccessarianecessaria assumptum patet quia si quis in peccato mortali baptizetur et post de isto peccato peniteatpoeniteat ipse habebit plus de gratia et de primo in patria quam si non fuisset baptizatus igitur per baptisma susceptum in peccato mortali nullum praemium meretur vitae aeternae existens in peccato mortali potest recipere sacramentum per quod ratione operis operati circa ipsum et non ratione meriti alicuius sui habiti tunc si prius vere peniteatpoeniteat habebit praemium in vita aeterna nam etiam infantulo baptizato si tunc moriatur dabitur vita aeterna non per meritum suum sed propter opus operatum circa ipsum virtute meriti christi et divinae acceptationis et non habebit iste tantum praemium sicut si meruisset recipiendo baptismum quia in recipiendo acquisivit duas partes praemii unam debitam recipiendo et aliam correspondentem merito personali et istam partem quae debetur virtute operis et operati recepisset etiam si prius fuisset baptizatus baptismo flaminis et partem quam nivisset ille baptizatus in peccato mortali numquam habebit quando penitebitpoenitebit sed solam quae debetur operi operato in isto qui nec obicem poneret nec per propostum meritum promoveret

96Item si caritas sic neccessarianecessaria vel igitur ut supra tactum est propter activitatem respectu actus vel propter hoc solum ut actus naturalis sit meritorius non primum quia capio actum maximum causabile naturaliter a voluntate non habente gratiam et apponatur post caritas stante super isto actu aut igitur ille causabitur a voluntate sicut prius et noviter a caritate et hoc non videtur quia iam praecausatus et parte etiam actus ab una causa activa causata totaliter causatus non potest ab alia causa creata active produci nec totaliter vel partialiter igitur non a causalitate et tunc cum ille sit actus perfectissimus possibilis naturaliter voluntati ad istum perfectissimum actum habendum non requiritur caritas nec 2msecundum quia tunc non communicarent sibi quae sibi a sanctis solent tribus attribui quare scotus libro 1 distinctione 17 ut supra in dubio 6o igitur

97dicendum quod caritas seu gratia requiritur ad hoc quod actus sit meritorius et ut actus voluntatis caritativus mediante ita causetur ut superius dictum est

98Et ad argumentum contra dicendum quod maximus actus quem voluntas potest sine caritate causare non est maximus quem cum caritate potest causare ceteris paribus et ideo habita caritate causabit perfectiorem quam prius

99dices forte quod tunc cum voluntas prius causaverit quantum potest vel modo cessabit caritas prior actualis id est actus vel sola caritas causabit residuum quod modo noviter ratione caritatis accrescit

100praeterea si voluntas praecausavit actum maximum sibi possibilem naturaliter igitur non poterat perfectiorem recipere igitur ratione caritatis advenientis non potest actus accrescere

101ad primum istorum dico quod cumquequodcumque actus praecausatus a voluntate sine caritate a caritate causari non possit vel non valeat sicut tangit principale argumentum huius dubii vel oportebit actum istum cessare et alium causari quod mihi si neccessariamnecessariam vel potius voluntas cum caritate causabit gradum supervenientem et non caritas sola licet enim voluntas non possit sine adiutorio caritatis illud superveniens causare stante priori cum tamen caritate potest

102ad 2msecundum dicendum quod licet voluntas praehabuit maximum actum ab ipsa in puris naturalibus active causabilem non tamen maximum M87rb possibilem quia non maximum in ipsa naturaliter receptibilem nam secundum augustinum ubi dicit quod habere gratiam vel fidem non est naturae[?] posse autem ista habere nullae[?] est voluntatis vel intellectus aliquid potest voluntas naturaliter recipere quod naturaliter efficere non potest et simili modo dico quod maiorem potest recipere quam efficere caeteris paribus

103Item quod caritas non sit neccessarianecessaria videtur quia ceteris paribus quanto voluntas cum minori gratia eliceret actum bonum volendi tanto plus meretur et tanto esset actus magis meritorius quia tanto plus ascriberetur actus bonus voluntati et maiorem conatum apponeret igitur ut videtur tantum conatum potest apponere quia etiam si totaliter deesset caritas adhuc esset actus meritorius

104Istud confirmatur quia capiantur duo quorum unus habeat actum parvissimum[?] et magnam caritatem et alter econverso vel nullam caritatem et actum magnum iste sensus plus meretur quam primus et non ratione caritatis quia minorem caritatem habet quam ille igitur ratione voluntatis igitur caritas non videtur augere meritum nec esse ad merendum neccessarianecessaria sed magis meritum superfluere vel minuere

105dicendum quod si ly 'ceteris paribus' intelligatur quod etiam quantitas actus sit utrobique ut sit sensus quod tantus actus cum minori caritate si etiam aliae condiciones circumstantiae sint pares tunc distinctio quod vel est hoc respectu actus qui ideo praecise imputatum ad meritum quia est moraliter bonus et habet secum caritatem sed non procedit active a caritate et tunc propositio assumpta falsa est quia tunc utrobique est aequalis conatus voluntatis et per consequens ex parte voluntatis non habet unus quod sit magis acceptabilis quam alter et quia caritas ibi non iuvat in alicoaliquo ad quantificatem actus sed solum quia est forma operantis reddit eius actus moraliter alios bonos meritorios in hoc casu sine ambiguitate alicaaliqua verum esset quia maior caritas reddit actum magis meritorium

106Si vero caritas utrobique principaret actus istos inter se cum ceteris condicionibus etiam paribus excepto conatu voluntatis tunc possibile satis est et saepe verum est quod actus istius qui haberet minorem caritatem esset magis meritorius quia eo ipso isto actus qui eliceretur mediante minori caritate cum maiori voluntatis conatu et per consequens sicut deducit principalis ratio quantitas actus esset voluntati moraliter inputabiliorimputabilior pro eo quod plus eodem modo apponeret de suo quam ex alia caritate nam si voluntas habentis maiorem caritatem tantum fuisset conata ad fierudem[?] seu intensum actum habuisset actum meliorem quam prior pro eo quod caritas est illi maior et cetera sint paria tamen non credo quod rarbiliter[?] talis eliciens aeque intensum et fieundum[?] cum minori caritate plus mereatur quam eliciens aequalem cum maiori caritate Sed tunc tantum cum in habente minorem caritatem plus provenit de quantitate actus ex maioritate sui conatus super conatum alterius quam accrescat in alio quantitati actus ex maioritate caritatis in illo super caritatem alterius simul etiam maioritate meriti in eo ex assistentia maioris caritatis si enim maioritatis conatus ex una parte praeponderet utriusque simul maioritati ex alia partis tunc actu existenti hinc inde aequali est magis meritorius in habente minorem caritatem si econverso econtra Et si aequivaleant istae causae hinc inde tunc aequaliter merebitur iste et ille potest enim esse assensus ex una parte et dissensus ex alia respectu divinae acceptationis et econverso etiam per consequens potest pertingere ad paritatem

107Ex isto si bene applicetur videtur sequi correlative quod potest attingere quod habens maiorem actum et etiam maiorem caritatem minus mereatur quam habens tam actum minorem quam etiam caritatem puta etiam si plus apprecietur propter deum maioritas conatus in habente minorem actum et minorem caritatem super conatum in alio et plus per ipsum in illo accrescat actui quam in alio appreciatur illud quod accrescit actui ex excessu caritatis super caritatem Si autem non supponatur paritas actus secundum quantitatem tunc iterum distinguendum est de quo actu sit sermo ante vi?let[?] de actu quod non principiet caritas vel de illo quem principiat et applicando satis patet quid respondendum sit nam sive sic sive sic falsa est propositio si intelligatur universaliter sic patet quare assumptum est falsum et quare M87va est verum et si sumatur ad sensum patet quod ulterior consequentia non valet quia requiritur gratiam in esse operanti ad hoc quod aliquod opus meritorium sit secundum quantitatem moralis valoris moralis actus nam ille nihil valet meritorie sine caritate quia persona non est acceptata

108Et ad confirmationem dicendum quod est ut sic et est ut non sicut patere posset advertenti obviationes[?] compensatorias[?] ante dictas

109ad primum principale dico quod non sequitur non sunt plures fides igitur nec plures caritates concedo etiam illud quod accipitur scilicet quod una caritas potest ita efficaliter[?] in suum actum sicut una fides in suum actum et nego consequentiam quia habens plures caritates potest in actum dilectionis forcioremfortiorem est quam habens unam fidem potest in actum fidei cuius ratio est ita quia ponendo caritatem causatam dicendum est quod spiritus sanctus non plus fortificat per suam praesentiam actum diligendi quam actum credendi vel sperandi sed aequaliter inclinat ad omnes actus illos quando est noster non tamen dicitur fides nostra sicut dicitur amor noster vel caritas quia deus cum hoc quod est nobis conprincipium et acceptator dilectionis est secundum seipsum formaliter caritas quaedam ymmoimmo summa caritas Iuxta illud deus caritas est non sic est in se vel sense fides vel species non plus quam asinus vel lapis

110ad aliud dicendum quod augustinus intendit quod solum hoc donum vel aliquod donum convertibiliter sequens ad hoc donum dedit inter filios regni et perditionis et hoc est verum nec per hoc excluditur caritas causata quia illa sequitur ad hoc donum nam sine alicoaliquo spiritus sanctus sit est caritas in ipso est caritas creata et econverso patet enim ex processus augustini circa illud apostoli "si linguis hominum loquar" etc ponit ante dictam auctoritatem et concludit consequenter quantum igitur bonum est sine quo ad vitam aeternam neminem causata tanta bona perducunt patet inquit quod non vult per istam dictionem exclusivam excludere nisi ista dona ex quibus non sequitur spiritus sanctus haberi ab habente ista quia sic procedunt ibi verba apostoli

Apparatus Fontium

Apparatus Criticus