Book 1, Distinctio 1, q. 1 [Sorbonne Transcription]

Diplomatic Transcription

By Adam Wodeham

Edited by: Jeffrey C. Witt

Edition: 2011.06 | June 26, 2011

Original Publication: LombardPress, Baltimore, MD, June 26, 2011

License Availablity: free, Published under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 3.0 License

b1-d1-q1

1
Circa prima distinctione ubi tractat magister de frui et uti quaero primo pro distinctori solutione 6i et 7i dubii
primae quaestionis utrum pro studio sacrae theologiae ex caritate
procedente debeatur pro merecede visio dei et eius frui
tio quod non quia videre visibile finitum est finite perfectionis et vi
dere melius ceteris paribus est maioris perfectionis igitur videre visibile
infinitum est infinitae perfectionis ceteris paribus consequentiam probo quia aliter
esset possibile quod visio boni finiti ceteris paribus esset aequalis perfectio
nis sicut visio boni infiniti quod non videtur dandum

2 Idem omnino
potest argui de dilectione fruitiva dei quod sic dilectio infinitae per
fectionis

3 Item animae vel naturae intellectuali creatae est aliquod obiectum
summe proportionale sicut et visui sensitivo sic scilicet quod oppositum inperfectivus[?]
non aeque perfete et proportionatae caperetur ab ita potentia nec etiam oppositum excel
lencius nam secundum philosophum excellens sensibile corrumpit sensum id est
sensus organum et non ita perfecte cognoscitur a sensu excesso sicud
minus excellenter lumino sic ex dictisvel colore minus visui pro sui excellentia proportionato[?] coloratum mediocris igitur lux et color tempora
te[?] illuminatus melius proportionatur visui quam talem proportionem excellens
vel ab ea defi?ns[?] igitur aliter ex alia parte aliquod erit oppositum possibile
summe et optime proportionatum virtuti cognitive intellecutalis creturae
sed illud non potest poni oppositum infinitum quia illud tamen videretur sic esse proportiona
bile intellectui infinito igitur illud dandum erit oppositum finite bonum sicud for
te ipsamet talis natura vel alia speciei sibi aequalis vel maior vel
minor non curetur ad propositum nisi quod illud oppositum dandum sic finitum S13ra
bonum in aliqua determinata proportione se habens ad perfectionem talis intellectus
creati igitur quanto aliquod oppositum accedit vel recedit ab vel proportione causato
erit minus vel magis proportionaliter intelligibile a tali intellectu igitur infinite illud
excedens erit infinite recedens ab ita proportione et per consequens positus
inproportionaliter et per consequens tali intellectui non erit distincte intelligibile vel cognoscibile

4
praeterea fruitio dei causaret gaudium infinitum si esset et tantum gaudium
non potest recipere creatura ergo etc antecedens probatur sicud in 7o dubio primae quaestionis

5 Contra omne opus virtuosis laud?le[?] et gratiosum procedens ex gratia est
meritorium vitae aeternae quae principaliter consistit in ista merecede st?m[?]
th?o?[?] est tale ergo etc

6conclusio huiusmodi quaestionis satis est a?a[?] ex primo
articulo primae quaestionis super plo[?]

7 primus igitur articulus erit solvere prima duo argumenta
et praecipere primum 2us est solvere 3m

8 Quo ad primum videtur sufficere
prima facie si dicatur ad primum arguentum quod argumentum procedit bene de omni
bus mere naturaliter concanntibus[?] in intellectu suas visiones deus autem
non sic cum nichil extra se causet nisi libere et voluntarie et multo for
tius videtur hoc de sui visionem causando nam secundum augustinus si vult
videtur si non vult non videtur

9 Sed hoc non sufficit quia capio illam
dei visionem quae dicetur voluntarie causari a deo et vocetur a tunc
quaero an sit perfectior visione albedinis et intellectum perfectionem visione obiecti
duplo perfectioris et sic de qualibet acceptali secundum istum processum
eundo vel non si ipsum non vicatur consequens illatum in principali argumento
quod ista visio voluntarie a deo causata erit perfectionis infinite vel
quod visus alicuius creati erit melior visione dei sed primum argumentum
in alio quam in quo ponitur calumpnia non deficit

10 Praeterea quod hoc
sic verum et non vitandum probari potest quia quaro de visione a aut
est finite aut infinite perfectionis si 2m dat inconveniens il
latum et cum hoc est verum falsum quia nihil praeter deum est perfectionis in
finitae si autem a ponatur esse perfectionis finite capio igitur visionem
albedinis vel aterius creaturae puta argui et vocetur b igitur b mul
to fortius eset finite perfectionis quam a vel est minor quam
b et tunc habetur alia pars illati scilicet quod visio angelis esset perfectior
visione dei vel aequalis b et tunc cupletur b secundum intensionem
et vocetur illud duplum c tunc sic a et b sunt aequalia et
c est duplum ad b secundum perfecitonem igitur et ad a et sequitur idem
quod prius scilicet quod visio angeli est perfectior visione dei vel dabitur
3o quod a est perfectius quam b et non in infinitum perfectius cum u
trumque sit finite perfectionis sic igitur verbi gratia quod a sic in centu
plo perfectius quam b igitur capiatur sub centupla pars a et vo
cetur d tunc d et b erunt aequalia et dupletur b tunc eius du
plum vocetur e tunc ut prius d et b sacra aequalia igitur cum
e sic duplum ad b etiam erit duplum ad d et d est
visio dei et est vision angeli igitur aliqua visio angeli est melior
hac visione dei quae est d ergo conclusio est vera et nota vitanda
scilicet quod non omnis visio dei est natura in se perfectior quas visione
possibili respectu creaturae

11 3o ait[?] contra istam responsionem quia quantumcumque deum
causet libere in natura intellectuali visionem sui tamen nulla creatura in in
finitum procedendo secundum duplicatonem perfectionis secundum aequilentiam po
terit causare mere naturaliter aliquam visionem respectu sui quin deus in
eadem poterit causare visionem deitatis non minus perfectam sed
multo perfectiorem aliter deus non posset videri a creatura
ita perfecta visionem sicut posset una alia creatura quod videtur in
conveniens ergo ut videtur hoc quod deus potest libere causare remissi
orem in tali potentia quam natura divina sufficeret causare in ea vel
quam causaret si per inpossibile ymaginaretur eadem natura divina
mere naturaliter agere ad extra per hoc tamen difficultas non eva
ditur argumenti

12 Praeterea ymaginando per impossibile quod deus in natura
aliqua intellectuali causaret visionem sui vel amorem mere naturaliter S13rb
tunc non causaret nec causare posset visionem nisi unius speciei respectu
sui in hanc natura sicut facit creatura naturaliter causans visionem sui
vel si plures quod non videtur dandum non tamen infinitas secundum
speciem hoc enim non esset rationabile ergo aliqua unam secundum speciem
vel aliqas plures finitas multitudine et etiam finitas magnitudine
quia infinite illius non esset creatura capax capiatur ita maxima quaecumque
fuerit ita ut prius si esset finite perfectionis solum finite ut videtur
excederet visionem albedinis ymmo ymaginando possibile processes
infinitum sicut suppono quod deus posset ultra omnem creaturam
possibilem duplo meliorem vel centuplo et sic infinitum accipiendo
causare si igitur ut ymaginatur primum argumentum respectu duplo perfectioris instanti possit
ab illo causari duplo nbilior vel saltem respect centuplo nobiliore
instanti vel perfectioris secundum aliquem alium excessus finitum sin inquam possum
naturaliter a tali dando causari duplo perfectior visio quam respectu albe
dinis sequitur tandem consimiliter procedendo quod respectu alicuius creatura possit mere
naturaliter in intellectu creato dando creari visio perfectior quam respectu dei
etiam dato quod mere naturaliter causaret visionem sui in eodem quod non videtur vel
quod visio quae ymaginatur mere naturaliter a deo causari sit infinite per
fectionois et ita stat ad hoc primum argumentum

13 dico igitur primo quod ista responsio
non sufficit nisi plus addatur dicere scilicet quod deus non agit
visionem sui naturaliter sicut faciunt alia quod ideo deficiat argumentum

14
2o mihi videtur quod non sufficit respondere quod argumentum procedit ex falso
supposito videlicet quod sit processus possibilis in creaturis ultra omnem
possibilem secondum 2lum inperfectione et secundum 4lum et sic sine fine sive enim in
finite tales sic procedendo secundum duplo perfectius et quadruplo et de
inceps sint possibiles sive non tamen modo de facto est un?o[?] data
creata non minus perfectam respectu dei consequentia[?] tunc foret quia sive esset talis
processus possibilis sive non illa visio qua anima christi vel petri
videt deum nec et perfectior nec inperfectior quam modo igitur si tunc
esset perfectionis infinite et modo Sed tunc esset sicut deducit primum
argumentum nisi obstetur alio modo

15 3o mihi videtur quod non est dandum sicud
multi faciunt quod infertur scilicet quod quaelibet dei visio sit congerie[?] infinite per
fectionis ymmo ex opposito est sciliet quod cogitatio quam rectit[?] creatura[?] sicut
formam sua accidentalem est perfectio finita quod si non capiatur una
et sit ita a de a quaero utrum rato a sit infinite perfectionis vel ex
haec quod a est prius quam 2lum quam 4lum et sit in infnitum ad
quodlibet individuum finitae perfectonis seu finitor graduum talis
speciei et talis non est facibilis in intellectu creato ut ad praesens sup
pono ymo f?te[?] non plus est factibilis quam aliqua magnitudo
infinita secundum extensionem aut ideo solum a est infinitae perfectionis quia
[?] infinita individua totaliter distincta speciei inferioris utpote si
ngualre in soli quod una natura angelica ideo diceretur infinito per
fectionis quia perfectior quam aliquae ante intellecitvae finitae in qualibet multi
tudine ut sitc ad propositum dici valeat quod quaelibet visio dei
sic visio perfectior quam infinitae visiiones albedinis vel quorumcumque[?] obiectorum
aliorum a deo et haec 2a pars dicitur a multis

16 Et secundum hoc habet responderi consequenter
quod duplando secundum intensionem visionem datae alicuius albedinis vel quadruplan
do et sic in infinitum procedendo ymo infinite intensa talis visio si posset
dari non aequivalent inperfectione ad aliquam visior dei quantumcumque par
am etiam infinitum procedendo semper minus et minis primo dando subiecto 2lum
et sub 4lum et sit sine statu quia diceres breviter quod sunt diversarum
specierum ad invicem penitus incomparabiium hoc non teneo quia non
capio quod aliquid sit perfectionis infinitae quod non solvando sed ab
individuis proprie speciei potest excedi secundum duplum et quamlibet aliam de
terminata proportionem sed sic est de qualibet visionem tali possibili haberi
respectu dei ergo etc

17 Et si data talis visio sic finitae perfectionis in
entibus non video quin in quacumque specie potest iudicio quovis
dato vel dari possibil fieri aliud duplo inconsius et per consequens 2lo
perfectius et aliud quadruplo et aliud octuplo et sic infinitum posset
tandem in illa speciei perveniri ad iudicium aequalis perfectionis et ad
aliquid maioris perfectionis illo dato sicut mentis explificat[?]
argumentum 2m contra primam responsionem ergo etc.

18 Istud probabitur alias quando
inquiretur an creatura aliqua excedant aliam in infinitum // aliter
igitur responsio ad primum argumentum dando totum antecedens et negando consequens
nec tamen sequitur propter hoc quod visio boni alterius finiti sic ceteris paribus
aequalis perfectionis vel maioris sicut visio boni infinit etiam procedendo
in infinitum in visibilibus ascendo quantumcumque placuerit secundum perfectionem
duplam et quadruplam et sic in infinitum quorum quodlibet ponatur causare
visionem sui mere naturaliter in natura aliqua intellectuali huius ratio patet ex
solutione primi dubii primae quaestionis quia oppositum quodcumque datum agens
mere naturaliter in intellectum creatum non potest probai agere nisi visionem sui unius specie determinate et quantitatis determinate quantae anima
est naturaliter capax sine miraculo sic igitur quod nullum gradum suae speciei
nec aliquod oppositum duplae perfectionis vel quadruplae et sic fe[?]
statu procedendo poterit in eadem causare mere naturaliter visionem sui nisi
mille graduum illius speciei etiam sic ita quod deus esset causet in ea vi
sionem sui mille graduum tunc dico quod visio illius mille gra
duum respectu dei quae ymaginaretur mere naturaliter causari a deo in illo
intellectu potest sustineri esse melior et perfectior in sui natura quam
aliqua infinitarum possibilium respectu obiectorum[?] creabilium[?] ymaginabilium prae
dictorum ascendendo ad perfectiora semper secundum 2lum et 4lum et sic in infinitum
quia mille gradus individuales secundum intensionem inppe[?] nobiliori
et respectu obiecti nobilioris sunt meliores vel perfectius individuum
constitues quam cotidem speciei ignobilioris quia ceteris paribus no
bilioris obiecti est nobilior cogitio[?] primo non de anima potest philosophus
duo principaliter iudicatur notitia perfectior vel videlicet qui est cla
rior seu certior vel quia nobilior obiecti d beatorum honorabilium no
titiam opinantes magis aut alteram altera aut secundum certitudinem aut ex
eo quod meliorum quidam et mirabiliorum est et hoc idem vult commentator
et similiter est ultimum verbum suum super 9 metaphysicae
quod illud cuius scientiae est no
bilior illud est nobilius deus autem est oppositum nobilissimum ergo visio vel
notitia eius tanta in sua specie quanta est notitia respectu alterius in
ista specie et ita nobilior / visio igitur mille graduum respectu die est perfectior
quam quaevis alia sit respectu alterius obiecti totidem graduum

19 Ex iam dictis
sequitur carentiae quod ceteris paribus quod ex parte intellectus et actuum ipsius actus
non se excedunt secundum excessis obiectorum ita scilicet quod si unum obiectum ex
cedat
aliud in 2lo puta quod b sit excedat a et c sic
excedat b et d c et sic in infinitum procedendo et tandem deus
infinite quodlibet praecedentium non oportet quod visio b sic duple perfectionis
ad visionem a et ita deinceps nec quod visio centuple perfectio
ris obiecti sic centuplo perfectior visione sub centupli obiecti ceteris
omnibus paribus ex parte potentiae et certitudinis vel evi?e[?] actuum in sua
specie et perceptor obiectorum a potentia et huius tunc enim t[?] evit?r[?] sicud deducit
animam primum visio mille graduum respectu obiecti perfectionis infinitae quod est
deus esset in infinitum perfectior visione mille graduum vel respectu al
bedinis vel respectu cuiuscumque obiecti creati sicut deducit argumentum principale cuius
oppositum superius tenui et deduxi et alias magis probabo Et
tamen non videtur rationale quin visio mille graduum respectu dei sic nobilior
et perfectior perfectione si hic verum non solvitur argumentum intrinsica suae
speciei quam aliqua visionum mere naturaliter creabilium respectu obiectorum
quorumcumque creatorum[?] sic quod ipsa sit ita perfecte speciei sicut illa
quam deus crearet si mere naturaliter causaret in tali intellectu creato
visionem sui quod ideo addo quia bene credo quod deus omni visione
possibili in aliquo intellectu creato respectu sui possit causare perfectiorem
in duplo et pari ratione inperfectiorem in eodem intellectu ex solutione S13vb
primi dubii primae questionis quod non esset rationale si mere naturaliter causaret visionem sui
in tali intellectu sicut faciunt alia respectu sui Quia aut non possit
causare respectu sui aliquam in intellectu creato in infinitum pefectiorem qua
sic ista quam albedo causaret in eodem mere naturaliter patet prius quia
vel ita esset simpliciter infinita in sua specie ita quod excederet
quamlibet secundum causam eiusdem speciei infinitae et talis repugnaret intellectui
tali vel esset finitae perfectionis in sua specie et tunc ait supra
argumentum est eo quod bonum finitum solum finitae excedit perfectionem
visionis respectu albedinis quare etc ergo duplo intensior visio albedinis duplo plus acce?ret ad magnitudinem perfectionis visionis datae respectu dei et sicut tandem alica ad tanta magnitudinem poterit pertingere vel alia excedere etiam si visio dei mille graduum
nobilioris speciei quam aliqua visionum naturaliter causabilium ab
obiectis creatis in infinitum ascendendo possibilium solum finite ex
cedit visionem mille gradum albedinis[?] cum inter albedinem et
deum[?] ut suppono non tot quin plura possent opposita
creari quorum b sic speciei duplo nobilioris quam a c quam
b et sic sine statu sequitur absque omni dubio quod excessus visionem
talium obiectorum quarum visionum quaelibet sic mille graduum non
isto modo se habent scilicet secundum eandem proportionem secundum quam talia
obiecta se excedunt licet semper visio talis mille graduum respectu obiecti
perfectior sic perfectior visione mille graduum respectu obiecti perfectioris sit perfectior visione mille graduum obiecti imperfectioris sed visio rei[?] intanto est perfectior visior[?] inquantu[?] obiectum obiecto et hoc concedo per hoc ad argumentum principalem dicendum est enim quod licet perfectior obiecti dubio sic visio mille graduum naturaliter ab eo causabiliter perfectior visione mille graduum respectu obiecti subdupli non tamen duplo perfectior ymmo nec oportet quod in esse duplo perfectioris obiecti sit visio mille graduum duplo perfectior sub dupli
non tamen duplo perfectiro / et eodem modo nec oportet quod in infinitum no
bilioris obiecti si ymaginaretur mere naturaliter causare visionem sui vel
modo voluntario visionem mille graduum illius speciei cuius esset
visio mere naturaliter tunc ab eo causabilis et sic visio mille graduum
grati exempli maxima quantitas visionis quantae talis potentia est naturaliter
sine tali miraculo simul capax non oportet inquam quod illa visio
mille graduum sit in infinitum perfectior visione mille graduum
naturaliter creabili ab obiecto finitae perfectionis primo dato ymmo fini
te solum

20/ Et ideo dicendum quod tota latitudo specierum visionis possibililum
aequalium semper graduum cuiuslibet in sua specie inter visionem mere
naturaliter causabilem ab infimo pisibili[?] si daretur et ab
in finito visibili quod est deus ibi sistendo ad talem qualem
causaret si mere naturaliter ageret est finita et intra istam lati
tudinem specificam in infinitum di?lem[?] continentur omnes visionem
naturaliter causabiles ab earum obiectis etiam in infinitum ascendendo secundum duplum
et 4lum nec unquam pervenitur sic in infinitum ascendendo ex parte obiectorum
per istum modum ad ista bonam visionem mille graduum sicut
esset visio mille graduum respectu dei istius speciei in qua ymagina
retur deus mere naturaliter facere in tali potentia sui visionem hoc est enim
omnino rationale quod nobilioreis obiecti si utraque sit eisudem quantitatis
et ymaginetur esse naturaliter a suo obiecto et potentia causabilis ideo cum visio talis
mille graduum respectu dei sic finita et finitae perfectionis neccesse est
quod visio mille graduum mere naturaliter causabilis respectu cuiusque talium obiectorum
in infinitum ascendendo secundum duplum vel quadruplum vel sicut pla
cuerit sic etiam finitae perfectionis

21 Ex eodem etiam sequitur quod totalis
specifica latitudo in ascensu visionum est infinita et non sic
una excedens aliam sicut oppositum unius excedit oppositum alterius nec
debet homo mi?le[?] videri cum omnes visiones naturaliter possibiles ita sint
propinquarum specierum ut credant aliqui et teneant quod omnes
visiones possibiles haberi respectu quorumcumque obiectorum etiam dei sint eiusdem
speciei specissime Quid igitur mirum si latitudo ymaginata intra quam
capiuntur omnes species visionum mere naturaliter causabilium etiam respectu dei
ymaginato quod posset mere naturaliter visionem sui causare in tali intellectu
sic finita Quia iterum alio iuvari potest quia visiones rerum generi
bus
generalissimis distinctarum sicut substantiae et qualitates non distinguuntur
tamen sicut istae cum omnes tales visiones sint eisudem generis pro
pinqui et in praedicamento eodem scilicet qualitatis

22 Ad formam igitur argumenti
dicendum quod non valet consequentia ibi cum dicitur quod semper obiecti perfectioris est visio S14ra
eiusdem quantitatis perfectior igitur infinit infinita nisi addatur quod visio
perfectior in tanto vel maiori est perfectior visione in quanto vere
vel secundum aequivalentiam obiectum excedit obiectum unde si perfectoritas ut
ita loquar unius superioris super immediate datam infi?rem[?] secundum
ymaginationem praefatam sic secundum minus vere vel secundum inaequivalentiam quam aliud
supra sibi proximum tunc in tali casu iste arguendi non valeret exemplum
arguendi non est simile quia hic exemplum tota linea est maior me
diate sua et maior composito ex mediate totius et mediate
alterius mediatis et maior etiam composito ex prior composito et
mediate residui et sic in infinitum procedo maior quolibet
accetabili et tamen non infinita et causa huius est quia fiut ac
ceptatiotam
continue per minus semper et minus et non per aequale nec per maius
ideo non valet consequentia igitur pari ratione nec in proposito

23 Sed contra praedictam
potest ad praesens sic argui parte distincte et aequae comprehensive cognoscere
a et b est duple perfectionis in cognoscendo dato quod a et b
sint aequalia per omnia quam cognoscere praecise a ergo pari ratione aeque
comprehensione et aeque distincte cognoscere aliquod duple perfectionis
ad a eest duple perfectionis in cognoscendo quam praecise in ita proportione
cognoscere a et ita potest procedi in infinitum supposito quod ultra omne
dubium sic duplo perfectius g ergo ultra omnem pers cognitionem
correspondentem uni creaturae est dare aliam 2lo perfectiorem et duplo
clariorem ergo cum clara dei visio in simili proportione ad suum quod ipsa erit Similiter in infinitum maioris perfectionis qua aliqua alia subiecto et obiectum suum
obiectum excedit omnes alias proportionaliter sicut suum obiectum composita[?] alia sequitur suum
obiectum in infinitum perfectius quolibet alio et ita stat prima difficultas
etiam ad intellectum iam datum

24 prima visio superis data respectu
dei quae esset ita nobilis speciei sicut ista quam deus si mere
naturaliter ageret est nobilioris speciei quam visio mere naturaliter causabilis ab
obiecto citra deum possibili aut igitur in infinitum nobilioiris speciei aut
finitae tantum si primum tunc quodlibet individuum illius speciei videtur exce
dere in infinitum secundum perfectionem quodlibet finitum individuum inferioris speciei quod
est contra dicta Si 2m puta finitum tunc cum per te omni specie vi
sionis respectu creaturae sit aliqua visio possibilis nobilior creari a deo
respectu creaturae sequitur quod respectu creaturae possit esse aliqua visio nobilior secundum speciem
quam sic visio quam deus causaret respectu sui si mere naturaliter causaret in in
tellectu visionem sui quod non videtur dandum et discursus patet quia dixisti
iam quod sic procedendo tenet modus arguendi primi principaliter argumenti

25 praeterea omnis
visio dei est cognitio beatifica sed nulla visio respectu animae quantumcumque inten
sa vel quantumcumque sic respectu perfecte creaturae est beatifica omnis aut cogitatio
beatifica melior est et perfectior quam alia non beatifica ergo etc cuius
oppositum dixisti dicendo quod alica visio dei potest esse inperfectior respectu dei
quam a visio albedinis

26 Praeterea quod iste modus arguendi habeat instan
ciam ubi semper fit crementum per aequale vel magis probo sic quia angelis
continue non est infinitae acuciei cum angulus quovis continue pos
sit dari acucior ut pote sed mairo circulus quam sit ille prius
qui cum linea recta constituebat illum angelum continue datum cum
eadem linea recta ab idem punctum conscientiat[?] angelum continue con
stat enim quod ille quem consci?et[?] circulus maior erit acutior tamen[?]
ipse sic pars anguli constituti ex circulo minori contingente linam[?]
istam recta in eodem puncto et omnis pars est minor suo to
to igitur cum omni circulo dato quantumcumque magno sic alius duplo
maior possibilis sequitur quod omni angelo continue quantumcumque acuto sic possibilis
alius acutior ergo nullus angelus est infinite acutus et tamen si
forma argumenti ad intellectum praeconcessum esset bona omnis angelus continue
esset infinite acutus quia omnis angulus continue angelo acu
to rectilineo dando et duplo acutiori illo 2o et duplo
acutiori 3o et sit in infinitum procedendo est acutior ergo in
finite acutus

27 praeterea sicut manifestat illud exemplum de angelo recti
lineo acuto et angelo continue pro eo quod sunt alterius speciei acuties[?] sunt incomparabiles secundum determinatum excessum acutiem ergo pari
ratione visio dei et visio creaturae secundum perfectionem visionis

28 ad primum istorum
dicendum quod comparatio secundum quam currit argumentum potest intelligi vel de visio
nibus mere naturaliter causabilibus ab obiectis suis vel supernaturaliter vel a
deo solo vel aliqualiter concausante[?] quam communiter causabilibus impossibilis
si primo modo dico ad hoc quod una cogitatio superior into?o[?]
isto ordine ascendendo ex parte obiectorum secundum duplum et 4lum sine
statu et correspondenter ex parte cognitionum correspondentium repraesentet intellectui
aeque perfecte suum obiectum sicut facit inferior suum non sufficit
quod superior sic causata in sua specie et tot graduum suae speciei
sicut fuit inferior in sua specie alioquin si una anima clare
videns aliam aequalem in naturalibus comprehendet eam seu comprehensione
videat eam ad intellectum expositum in 2a quaestione prologi ipsa si
haberet claram visionem dei totidem graduum comprehenderet deum
quod non est dubitandum esse falsum quia visio tot graduum respectu dei non
repungnat creaturae et cum comprehensione videre deum repugnat creaturae
ideo ad hoc quod visio perfectioris obiecti aeque perfecte repraesentet intellectui
suum obiectum sicut visio inperfectioris suum oportet quod superior sic in
tentior
scilicet in sua specie quam inferior in sua et quod aeque comprehensione
repraesentaret deum oporteret quod esset infinite maior et plurium gra
duum suae speciei vel tali aequivalens vel supereminens tali
et quia omnis talis est creaturae inpossibilis igitur deus a solo intellectu
divino est comprehensibilis Et per hoc ad regualm[?] argumentum fon[?] bene concedo
sicut videtur michi rationale et superius est argutum quod ita visio quae
respectu obiecti duplo perfectioris sic se haberet ad ipsum quod aeque perfecte
et clare et aeque distincte et aeque repraesentative repraesentaret et osten
deret ipsum intellectui sicut inferior suum esset duplo perfectior et
plus quam duplo quam ita inferior sed ut iam ostensum est
oporteret quod talis aeque comprehensione repraesentans obiectum superius secundum hanc
partem responsionis intensior esset multo in sua specie quam inferior
in sua et quanto semper superior ad hoc oportet quod esset intentior in
sua specie quam alia inferior in sua sic repraesentans quia igitur in
tali processu cico[?] pervenitur ad maximam quam creatura vel deus secundum
istam partem responsiois qua ymaginatur deum causare visionem sui ipsius
illius speciei qualem deus causaret si mere naturaliter ageret eam visionem
sui posset in tali potentia causare ideo cito pervenietur ad obiecta perfectiora
quae possunt in tali potentia naturaliter causare notitiam sui compreqn?vam[?]
vel per quam ipsa ita perfecte et adaequate videantur sicut obiectum sum
me tali intellectui proportionatum et potentiae per actum maximum in ipsa ab
eo causabilem naturaliter et quanto ultra tale obiectum superius ascenditur
tanto semper visio naturaliter causabilis in tali potentia a tali superiori obiecto
plus recedit ab essendo illius visio comprehensiva quantumcumque tale obiectum agat
in potentiam istam secundum ultimum potentiae suae et hoc quia potentia illa non est
naturaliter sine miraculo capax tantae cognitionis in ista speciei cuius
tale obiectum mere naturaliter est causatum quanta requitur ad hoc ut
aeque perfecte et comprehensive intelligatur sive videatur sicud visio
obiecti minus perfecti repraesentavit ipsum non nego tamen quin potentia no
bilior fieri posset quae nata esset recipere respectu obiecti illius nobilioris et
melioris secundum ti[?] talem visionem naturaliter a tali nobiliori obiecto causabilem qua
illud obiectum aequae perfecte intelligeretur et aeque comprehensive sicut imperfectius
obiectum a potentia inferiori per actum maximum in ea ab ipso in
circa distantia vel in summa eius praesentia mere naturaliter causabilem

29
Si vero fiert argumentum ilud primum et ita reductio ad quam hic responditur de vi
sionibus causabilibus et non naturaliter ab obiectis earum sed a deo tunc patet
ex responsione ad primum dubium primae quaestionis quod procedendo in actibus distinctis
secundum speciem respectu etiam eiusdem obiecti creati vel increati quarum quaelibet
sit totidem graduum suae speciei sicut alia in specie sua ad
melius secundum duplum et 4lum semper non est dare in tali pro S14va
cessu perfectissima causabilem in tali potentia sed ultra omni esse posset
a deo fieri in ea duplo melior

30 Item etiam mihi dicendum videtur quod semper 2lum
obiectum secundum perfectionem si haberet potentiam sibi proportionatam summe vel perfectio
rem tali posset in tali potentia causare notitiam quae ita perfecte
repraesentaret et ita comprehensione sicut minus nobile in anima humana et
concedendum mihi videtur quod talis esset duplo perfectior notitia et tamen in infini
tum procedendo versus perfectius seu ad superius respectu dei numquam per
veniri poterit ad aliquam quae sic visio comprehensiva dei nec
quae ita perfecte repraesentet deum intellectui creato sicut facit visio
clara creaturae creaturam proportio enim visionis cuiuscumque creaturae possibilis
haberi de deo in intellectu creato ad suum obiectum in infinitum deficit a
proportione cuiuscumque alterius visionis respectu obiecti sui

31 Aliae autem visiones
sunt vel forent si intenderentur finite ad gradum competentem possibilem
haberi in creatura aliqua vel aliquibus essent comprehensibiles suorum obiectorum
et non tantum apprhensiones visio autem dei quaecumque possibilis haberihomo in intellectu
creato quantumcumque in infinitum dupletur vel quantumcumque proportione finita
excedatur semper quae accepta fuerit in infinitum deficeret ab adae
quatione erga suum obiectum qualem habet alia respectu sui obiecti creati
Et per hoc patet ad formam argumenti si currat de visionibus non naturaliter
sed a deo causabilibus quod licet caiatur visio una quae sit apprehnesiva
aicuius creaturae et in eodem intellectu alia quae sit visio possibilis du
plo perfectior vel magis quam duplo quae sit visio comprehensiva
duplo nobilioris creaturae nulla tamen visio in tali intellectu poterit haberi
quae sic visio dei comprehensivus et si posset dicerem consequenter quod sic
sit obiectum quod deus est excedit omen aliud in infinitum ita visio ista
quae daretur respectu dei et esset eius comprehensivo esset in infinitum perfectior
quamvis alia possibili respectu obiecti creati quae adaequate et praecise esset illius
comprehensio et nec perfectior nec inperfectior quam / sit in / potentepuncto talis
obiecti creati comprehensio non ergo valet forma argumenti quia cetera non sunt paria
ut satis est expressum

32 contra quare non poterit obiectum duplo no
bilius causare actum duplo nobiliorem et tunc stat totus processus
argumenti

33 dicendum est quod sic sed non in eadem potentia uniformiter disposita sed
credo in potentia duplo nobiliori secundum speciem bene posset Ex cognos
cente enim et cogito per?[?] notitia et quid mirum si duplata
tantum altera causa notitiae non dupletur notitia sed duples utrumque[?]
et tunc habet argumentum colorem bonum et do illatum

34 ad 2m concedendum
est quod ponendo inpossibile quod deus mere naturaliter causaret visionem sui in intellectu
quod ista esset nobilioris speciei quam aliqua naturaliter causabilis in intellectu creato
ab aliqua creatura et hoc finitae nobilioris et non in infinitu nobili
oris speciei absolute in genere quantitatis Et cum arguitur quod tunc deus
posset voluntarie et libere secundum data in solutione prima dubii primae quaestionis
causare in intellectu aliquo creato nobilior est visionem creaturae et eiusdem
quantitatis gradualis in specie sua quia datum est quod omni creatura potest
causare duplo perfectiorem secundum speciem respectu eiusdem obiecti de sua potentia
libera absoluta

35 Respondendum mihi videtur sine omni assertione opinantium
quod conclusio est vera ad unum intellectum sumendo magis perfectum scilicet secundum
intrinsecam magnitudinem et perfectionem et ad se talis quantitatis et
tamen ad hunc eundem intellectum loquendo non potest deus unquam
aquam causare causa nobilis speciei respectu creaturae quin possit in cen
tuplo perfectiorem et plus secundum quantumcumque proportionem creaturam et finitam
respectu sui

36 Alio modo potest intelligi una notitia nobilior alia in relatio
ne et ordine ad aliud utpote in ordine ad subiectum vel
ad oppositum vel etiam ex hoc quod aequae perfecte vel magis perrecte mani
festat seu representat obiectum suum potentiae cognoscitivae Si igitur loqua
mur de comparatione notitiarum secundum perfectionem relatarum quorum una
est nobilior alia secundum extrinsecam denominationem nobilitatis obiecti ad
obiectum dicendum quod omnis visio dei cuiuscumque speciei possibilis est in infinitum S14vb
et incomparabiliter melior quacumque visione possibili respectu creaturae quantucumque perfecte
vel nobilis ab hac potest absolvi secundum multos potestates[?] visionem
posset manere in anima quando ipsa non est visio et saltem
videtur quod si ipsa separaretur a subiecto suo quod facere esset esset deo sa
tis possibile tunc ipsa non esset visio dei nec haberet istam nobi
litatem

37 Item videns actum beatificum petri ex hoc non videt
deum quia tunc posset naturaliter fieri beatus tam igitur quare actus videndi deum
est incomparabiliter desiderabilior licet sic forte parvae perfectionis
in se non eni est maior quam sic magnitudo quam perpenderet
ista vides quia tamen per eam ut per formam habetur totum infinitum
et habitum per consequens per istam est incomparabiliter melius quam habitum per aliam
ideo non secundum se nec ratione sui sed ratione collati est in infinitum
melior Si iterum comparemus eas in ordine ad subiectum receptum ad
huc dico quod omnis clara dei visio in quacumque speciei possibili
talium visionum est incomparabiliter suo subiecto melior quacumque
alia eiusdem quantitatis in specie sua respectu creatura quia quaelibet talis est beatifica
per modum formae sui subiectum non sic quaecumque alia respectu creaturae quantumcumque
erit speciei perfecte

38Comparando autem visiones dei et aliorum alio
invicem in hoc quod una perfectius vel inperfectius excedit vel deficit
ab adaequata correspondentia[?] comprehensiva obiecti sui sic visio dei in infini
tum est inperfectior sic relata quam alica alia et sic inm id est
in infinitum ab ita proportione deficit erga suum obiectum qua habent aliae
erga sua obiecta quantumcumque ipsa sit maior quamvis earum secundum intrin
seca et absolutam bonitatem magnitudinem bonitatis suae Est enim melior
uno modo et alio non nec mirum de 2o modo comparationis relatae
quia modicum aliquae plus valet sicienti[?] quam totum anorum mundi et
famelico panis et sic de similibus et tamen modicum de auro
absolute plus valet

39 Et similiter penalis afflictio luciferi in inferno
est perfectior entitas quam sint me?ta[?] igitur quae tamen si essent multo cum
modi?ra[?] et meliora a pari ymmo multo fortius mens
humana manens inquieta donec quiescat in deo per beatificam
eius fruitionem incomparibiliter plus valet ei talis operatio respectu dei quam intrinsece
maior vel melior in se respectu alterius cuiuscumque

40 Ad 3m dicendum
quod omnis beatifica visio est melior illi cuius est melioritate rela
ta secundum quam illa visio dicitur melior quae melius obiectum repraesentat
omnem[?] alia non beatifica sed non oportet quod sit melior intrinsece et secundum se

41
ad quartum de angulo continue verum est quod aliqui tenent quod non solum
illud exemplum inprobat modum arguendi praeconcessum intellectu proposito ymmo
quod quasi extensive probat hanc esse possibilem una creaturae excedit
aliam infinite et pari ratione argueret hanc esse possibilem una crea
ta intellectio excedit aliam infinitae si enim omni angulo acu
to rectilineo est angulus continue in infinitum acutior quia plus
quam duplo et plus quam 3lo et sit sine finem et tamen angulus continue
non est infinite acuciei quia omni angulo continue dato est dare
angulum alio acutiorem alium sicut probat argumentum 4m igitur non est
aliqua contradictio quod una creatura finite perfectionis sicut in infinitum per
fectum alia consequentia probatur quia non videtur maior repugnantia quod a angulus
continue et b angulus rectilineus ambo sint acuti anguli
quorum utroque sic dare acutiorem et minus acutum et tamen
quod angelus a sic in infinitum acutior angelo b quam quod a et
b sint duae intellectiones creatae quarum utraque sic accipere per
fectiorem et minus perfectam et tamen quod una earum sit in infinitum et
sine comparatione certe proportionis perfectior alia earumdem cuius oppositum
est prius dictum

42 hic primo est advertendum quod angelus continue est
angulus contentus a linea recta etsi divisibiliter seu punctualiter tangente
circulum et circumferentiam illius circuli et talis est omnium angulorum a
cutorum acutissimus ut dicit 15 propositioni 3i eculi quod oportet S15ra
intelligi de angelis acutis alicuius speciei scilicet rectilineis
alioquin in eadem specie sicut probat illud 4m argumentum non est aliquis angulus
continue ita angustus quin sit alius possibilis angustior angulus
acutus est sicut omnis angulus minor recto id est minor angulo qui continetur
ex applicatione perpendi?ri[?] unus lineae rectae super aliam lineam rectam
ex diffinitionibus in principio primi eucli positis

43 2o est advertendum
quod non est 1o[?] angulum continue omni angulo acuto rectilineo et acutio
rem et ipsum esse omni tali minorem quia primum est verum et dematum[?] ubi supra 2m
est falsum cum enim angelus non sit nisi corpus vel superiores angulata seu
angulariter figurata sicut probari poterit suo loco et nulla superes
mundi nec etiam corporeitas angulata angelo continue est omni superie[?]
seu corporeitate figurata angelo acuto rectilineo minor
sicut dec?ave[?] posset probari ut patet cuilibet advertenti igitur nullus
angulus continue est omni angulo rectilineo minor et per idem medium patet
quod acuties anguli continue seu talis angularitas non est mairo quam aliqua acuties
anguli acuti rectilinei quia acuties danda seu angulari
tas hic vel ibi non est nisi ipsa superies vel quantitas sic figura
ta quia numquam figura distinguitur a quantitate licet non sit idem
ipsum esse acutiem et quantam vel quantitatem

44 3o dico quod illud
argumentum non est contra modum arguendi prae concessum quia hic itur[?] ad minus
non ad maius secundum partes eiusdem quantitatis vel maioris unde licet
dividendo angulum acutum rectilineum in duo aequalia et
utram quae illarum partium in quas dividitur in duo aequalia et sic
in infinitum semper poseterius est acutius praeaccepto non tamen itur
sic dividendo ad maius secundum rem sed secundum vocem tantum sed itur po
tius ad minus et hoc non minorando secundum partes aequales semper
per minores et minores et forma ita arguendi non est concessa nisi ubi itur semper ad magnum
et magnum secundum partes eiusdem quantiatis vel maioris respectu eiusdem quanti
finiti dati igitur haec instantia non obviat illi formae arguendi

45 Et
cum deducitur illud medium directem ad probandum intellectionem unaum fini
tam excedere aliam infinite quia hoc non includit maiorem re
pugnantiam quam angelum continue finitae acutiei exte
dere infinite argumnetum angulum acutum

46 dicendum quod utrumque includit
repungnantiam non enim est hic possibilis angelus continue infinite excedit an
gulum rectilineum acutum ut probavi nec hoc probatur 3o euclid sed quod
est in infinitum acutior tali rectilineo acuto potest bene deduci de
monstrative ex vi illius 3ii

47Et ex hoc nulla sequitur possibilitas quod
unum aliquod quantum vel perfectionis quantae et finitae excedat infini
te aliud quantum perfectionis similiter finitae Et ratio diffia[?] una est
quod angulus continue licet sic divisibilis per lineam arcul?lem[?] scilicet per maiorem
circulum facientem angulum continue ad idem punctum in linea
recta sibi in divisibiliter applicata cum minori super eandem extremi
tatem dyametri pertingenter[?] ortogonaliter[?] ad lineam illam rectam
licet in quam angulus sic sit arcua?liter[?] divisibilis non tamen per lineam
rectam ideo non est minorum quod sit in infinitum acutior a vel b vel
quovis angulo acuto rectilineo et rectilinealiter in infinitum divisibili secundum in
tellectu philosophi loquentis de divisione quanti et usitatum modum loquendi
in scolis de hoc habentem aliquem verum intellectum et sic coniunter[?] quando non
a proposito investigando difficultatem aliquam loquar ut plures sicut
igitur si poneretur in entibus punctus simpliciter indivisibilis linea esset
incomparibiliter et in infinitum maior puncto eo modo quo potest fieri
in proprie comparatio inter magnum aliquod et non magnum aliquod ita angulus
continue ex quo est ita acutus quod ipse est indivisibilis rectilinealiter angulus aut[?]
rectilineus est per oppositum in infinitum divisibilis in minorem duplo prius
dat sine statu nec est inconveniens nec aliquod mirabile quod angulus S15rb
continue sit in infinitum acutior angulo quovis acuto alterius speciei
bene tamen concedo ad argumentum quod si posset invenire creatura aliqua indivisibilis
perfectionis quod tunc creatura aliqua perfectionis finitae ymmo quaelibet talis istam ex
cederet in infinitum sicut mensuram instantaneam si daretur omne
tempus excederet infinite

48 Ex hoc arguo ad propositum sicut sunt ista
quorum unum est indivisibiliter aliquale et reliquum divisibiliter tale quod nulla est
certa proportio secundum illud in quo sic comparantur[?] sed sic est in proposito exemplo cum arguitur quod
omnis angulus continue est rectilinealiter indivisibilis omnis autem acutus
alterius speciei est rectilinealiter divisibilis sic visio non est in exemplo dato igitur consequentia nulla seu
ideo
similitudo nulla[?] ad propositum

49 ad 5m de incomparabilitate distinctorum
specie dicendum quod nulla entia mundi sunt in comparabilia secundum perfectionem nec
secundum aliquid commune utrique id est in nomine eis univoce communi omne enim ens
omni enti est aeque perfectum ens x[?] inperfectius vel magis perfectum illo
et omnis homo alteri homini comparatus est ipso maior homo vel minor
vel sibi aequalis et hoc secundum proportionem certam si utrumque quantitative et finite
sic tale Si aut alterum sit tale indivisibiliter eo modo quo sempera indivisi
biliter tangit planum et planum tangeret divisibiliter ipsum vel etiam
sed unum sit finite tale et aliud infinite sic deus est infinite bonus et
omnis creatura solum finite hic licet sic vera comparatio secundum magis et minus
esse tale vel secundum in taliter se habere tamen ibi non est comparatio vel proportio
certa sed potius sunt incomparabili secundum proportionem finitam si aut aliquod
nomen aequivoce communicat distinctis secundum speciem eo modo quo dicimus aliter
culcellum esse acutum et saporem esse acutum et similiter vocem acu
tam ibi secundum tale nomen inter specie distincta huius non sic proprie comparatio
quia non proprie dicitur quod vox sit acutior culcello et sic intelli
go illud 7i physicorum praeallegatum et haec responsio concordat menti philosophi quia
negat comparationem prorie dictam fieri in talibus cum dici in generatione
latent aequivocationes aequivocatio ergo nominis q[?] generalis[?] in quo sic
distinctorum specie comparatio aliquando ibi est secundum philosophum causa quare secundum illud
nomen non sunt proprie compones sed ita non est inproposito ergo non
facit contra dicta

50 Ex praedictis satis potest pacere igitur sic respondendum ad
2m argumentum principale totum enim argumentum concludit verum usque ad ultimam
illationem quae est neganda non enim sequitur infinite extendit deus obiectum summe
proportionatum intellectui ad comprehensivam visionem sui ergo deus non potest imme
diate videri a tali intellectu sed vel hoc sequitur vel quod visio possibils haberi
tali intellectu respectu dei infinite deficiat a visione summe adaequata et proportionata vel comprehensiva talis obiecti et hoc 2m est praecoessus

51
2us articulus est respondere ad 3m principale argumentum ad quod respondetur quod in illo qui
relaretur[??] ratione ream causabitur maior terror et dolor ad aestimationem
penae diucurmoris[?] sed tamen propter hoc non sequitur quod ad aestimationem in
finite causetur in tali infinitus dolor quia poterit esse increatumincrementum
non secundum partes eiusdem quantitatis ut patet de augmentatione alicuius quanti per appositionem[?]
alterius quanti finiti in infinitum divisibilis

52 Contra si dolor causatus ex
?stinatione[?] penae infinite infinite infligendae sit finitus rationabiliter posset
homo in duplo plus timere[?] ponam tempralem quam aeternam etima ceteris
paribus quia in duplo plus duplam vel saltem centuplam et sic sine
numero semper donec venero ad maiorem pro temporali quam tu assignes
pro aeterna

53 licet possit ad illam deductionem uniformaliter protervidendo[?] respon
deri tamen in rei veritate ita responsio uti videtur non est nisi evangelio licet colo
rem habeat prima facie nam secundum rectam rationem triri?le[?] aequael debet aequaliter
currere[?] et magis curribile[?] debet secundum rectam rationem magis currere[?] sed aequale
turi?bile[?] est duratio aestimata mali vel penae aequalis per unum diem
sicut per alium aequalem ergo rationabiliter tamen debet terrere[?] ergo si unus illorum
currorum[?] augmentet alium et faciat unum cum eo terror[?] re
sultans debet esse rationabiliter duplus terrori uni per se et sic deinS15vb
ceps igitur nisi primus sit infinitus sequitur conclusio illata quod rationabiliter plus
currebit[?] aliqua pena temporalis quam aeterna aeque intensa sicud deductum
est prius

54 dices quod ratio non procedit sed minor est falsa quia primum terribile[?]
componitur ex duabus obiectis partibus alterius speciei puta ex pena in
ferenda et ex mora penae illius nec mora est per se afflictiva
nec nata currere[?] plus quam delcausare[?] nisi quatenus iungitur cum pe
na
infligenda quae per se est terribils[?] sed agravatur bene terror ille re
flexus qui haec pro obiecti futuram afflictionem ex circumstantia mo
re ideo cum addis 2m divinae non addis terribile aequale distinctum non addis distinctum
sed idem quo ad illud quod natum est per se terrere[?] et aggravas cuius circum
stantiam temporis et ideo non debet in 2lo plus terrere[?] licet plus quam prius
ergo statim incipis deficere ab additione partium eiusdem quantitatis

55
Sed nec hoc sufficit quia tristitia maior causatur ex futura af
flictione aestimata debere infligi per spaitum unius diei quam
quae aestimaretur debere infligi sed non nisi per ho?anm[?] Iste gra
dus in quo una excedit aliam oritur ex circumstantia more ergo
dupla mora ceteris paribus duplabit insequenti legem rationis
tristitiam illius gradus et sic dinceps et ita fieat argumentum in homine
inquam rationis quia stultus forte aequaliter vel non plus tristaretur de parvo
malo sibi infligendo sicut de magno

56 Responderetur ad hoc quod ille
processus deficit quia ex quo circumstantia more est partibile obiectum
circumstans[?] et alterius speicei quam terribile[?] principale causabit tristitiam[?] alterius
speciei quam terribile[?] principale modo argumentum ymaginatur quod simul cum terribili[?] principali
terror posterior remaneret addito sibi uno gradu per appositionem
circumstantiae aggravantis sed non est ita quia omnis actus vitalis
habens obiectum sive totale sive partiale alterius rationis est alterius rationis

57 Sed
nec hoc evadit difficultatem argumenti quia accipio istam tristitiam[?] quam
causat terribile[?] principale cum circumstantia more unius die et bene
volo ut dicit haec responsio quod ista sit alterius rationis ab ita quam causa
ret ita afflictio per se sumpta aestimata debere infligi huic
addo moram animus[?] diei plus tristabitur secundum rectam rationem
quam prius et tamen nullum obiectum partibile alterius specie est hic quam prius
istum gradum excessus accipio iste correspondet praecise more diei
2o additae et eadem ratione addam 3m diem et iste up
plabit istum gradum et quartum et triplabitur et sic in infinitum quia
semper aequale terribile[?] debet secundum rectam rationem aeque terrere

58 Aliter diceretur
quod tristitia[?] causa ex iaestimatione penae aeternae infligendae finita
est non infinita quia infinitum est ignotum et indistincte cogno
tum[?] sed nunc est ita quod ipsa cogitatio est partiabilis causa respectu tristitiae vel
totalis sed secus esset si haberetur distincta et perfectam cogitatio
et apprehensio more aeternae pro qua infligi deberet huius pena

59
Sed ita responsio concedit intentum scilicet quod duplo plus posset sapiens secundum
rectam rationem dolere de pena aliqua temporaliter infligenda quam pro
eadem vel aequali perpetuo infigena ut patet ex superiori de
ductione sed certum est quod conclusio est ab secunda et contra experientiam quia semper
plus confunderetur homo et absorberetur aestimans penam perpetuam
sibi infligendam quam aequalem temporalem quantumcumque tempus esset magnum dum
tamn finale

60 Est etiam contra evidentem rationem ut prius deduxi de
malo totali et partiali

61 dices quod non sequitur nec tenet superior de
ductio quia non fit additio tristitiae secundum partes eiusdem quantitatis
pro tanto quia quando apprehendo moram duorum dierum imperfectius
et indistinctius apprehendo utramque quam sed tantum moram unius
diei et similiter inperfectius eo ipso comprehendo terribile[?] principale igitur licet
mora crescat secundum partes aequales quia tamen cong??io[?] vel perfectio
cong?iois[?] continue decrescit sicut contineu mora crescit ide tristitia
crescti non secundum partes eiusdem quantitatis sed eiusdem proportionis et ita S15vb
non oportet quod deveniat ad magnitudinem tristiae quae est ex aestimatione poenae
Ista evasio[?] difficile inprobatur tamen credo quod tantum sic evasio
et non responsio quia quantumcumque in hoc veritatem habeat haec responsio quod perfectio
cognitionis decrescit aliquantulum non tamen sic quin dato gradu
tristitiae finitae quantumcumque magnitudo possit per additionem trisitiam parva eius
dem speciei devenire ad quantitatem illam et ultra quia volo partes
temporis augmentare addendas quantum decrescit perfectio congi?tionis[?] vel
plus

62 Et prima ponamus quod deus conservet notitias vel causet
semper in gradu aequalis perfectionis ad huc homo rationabiliter plus tristaretur
de infinita quam de quacumque finita

63 aliter vero respondetur quod non
est rationabiliter plus dolendum de pena infligenda per tempus in
finitum quam pro pena finite durationis Exemplum ad hoc est
quia non gravius peccatum est velle peccare mortaliter per tempus infinitum
quam velle peccare tali peccato per unum diem Quia probatur quia si solum
circumstantia temporis aggravaret peccatum sequitur quod aliqua pena sibi
deberetur pro uno die praescientiae igitur cum in tempore infinito sicut in
finit die respectu quorum ita volitio se habet aequaliter sequitur quod cuilibet illorum
correspondebit pena a aequalis et per consequens volenti peccare per tempus
infinitum debetur pena infinita

64 contra hanc responsionem arguo quia velle
facere magis malum scitum esse tale peius est ceteris paribus quam
velle facere minus malum sed peccare per quot[?] infinitum est magis
malum quam peccare solum per tempus finitum et peccare per 100
dies quam uno die ergo gravius peccatum est velle peccare
per maius tempus quam per minus

65 ad argumentum igitur illius ultimae responsionis
concedo quod gravius est ceteris paribus velle peccare per tempus infinitum
quam per tempus finitum et quando arguitur ergo aliqua pena debetur sibi
pro uno die nego consequentiam quia actus ille volendi peccare per tempus infinitum
vel per infinitos dies non est alicuius istorum distincte ideo nulla
pena praecise correspondebit aliter istorum sed omnibus correspondebit
una pena sicud est una volitio confusa ostenditur[?]

66 Aliter igitur responsio primo quam mihi videtur quod ita tristitia est alterius speciei qua aliqua in in
finitum crescentium modo superius deducto sicut est aestimatio
mediate qua causatur quia componitur ex conceptu positivo et negativo vel
ex propositionibus affirmativis et negativis quia non habemus conceptum in
finiti nisi addendo negationem mentalem positum conceptui et ideo ita
aestimatio concurrat tristitiam alterius speciei vel causare potest

67 vel
terminus dico quod in illa specie est latitudo graduum sicut et in priori
et quod quilibet gradus illius speciei sive parvus sive magnus est
maior obiective ide est habet terribilius[?] obiectum quam sit quodcumque obiectum tristitiarum aliarum quae habent
pro circumstantia moram finitam ceteris paribus sed intrinsece non
est aliquis gradus vel qualitas formae in ita specie quin possit aequivalenter
adaequari quo ad entitatem non intrinsecam[?] per gradum alterius s?i[?]
de qua dictum est

68 3o dico quod quantoubi homo rationis magis distincte
et perfectius anima duceret[?] penam huius sibi infligendam tanto plus
et hoc rationabiliter crescaretur tristitia in c?a[?] speciem illam dato quod causae[?]
concurrentes non sint alterius speciei quam priores

69 4o dico quod
quanto homo plus et plus explicat partes more infinite pu
ta cum dicit duplo plus quadruplo diutius et sit semper quanto
dico plus explicat tanto perfectius animadu?cit[?] naturam more
infinite

70 Ex istis ad formam argumenti primam consequentiam do sed ego
habeo dicere quod tam antecedens quam consequens est falsum et ulterius argumentum non
esset contra me nisi aliter formaretur sed pro me sed ego pono quod tristitiam
vel terminor licet non distinguatur ab omni cogitatione cum sit quaedam
cogitatio in se distinguitur tamen ab aliqua cogitatione naturaliter sibi prae
supposita de ita aequaliter valet argumentum quia congre?tionem[?] naturaliter et neccessario prae
suppositam voco aestimatione de qua loquitur et tunc cum arguitur
si distinguitur ab illa ergo aliqua potest in se causare dolorem vel S16ra
tristitiam infinitam nego consequentiam

71 ad probationem antecedens potest concedi sed negatur
consequentia

72 Sed dices sicut arguit contra responsionem ockam igitur posset tantum rationabiliter
tristari de pena aliqua temporali sicud de aeterna dicitur quod non sequitur de
cantitate obiective planum est ex 2o praemisso nec de cantitate in
trinseca etiam quia tristitiam respectu illius obiecti habet latitudinem et ex hoc quanto magis
advertitur illud obiectum tanto tristitia et maior exe?to[?] Quanto ex
plico partes durationis per dupl[?] 3lum et huius magis animadvertitur
natura infinitae durationis ideo con[?] ista non valet quantumcumque enim perveni
re valeam ad gradum tristitiae respectu pena[?] temporalis intrinsece aequi
valentem non tamen aequivalentem obiective tamen sicut continue crescit tris
titia ex una parte ita ex alia et ita numquam habentur duae
tristitiae aequales inperfectione intrinseca respectu penae temporalis et aeternae

73
Aliter potest responderi non admictendo illud assumptum quia primo videntur dicendum quod
dolor et tristitia non sunt immediate inpossibilitate habentis dolorem vel
tristitiam nec per consequens dolore vel tristari tantum vel tantum sed quod do
lor
et delectatio et gaudium sunt passiones naturaliter consequentes ex cau
sis earum in mentis simul positis quae sunt apprehensio vel in deum
vel experientia boni vel amli ex una parte et amore vel odium
appraeciatio vel displicentia seu detestatio obiecti placibilis vel
dispicibilis appraehensi vel indistincti in minere vel principaliter exparti et
huius ex alia parte et ipsa anima vel natura alia intellectualis per ta
les operationes primas disposita

74 2o videtur dicendum quod si omnibus posi
tis etiam proximis causis gaudii vel tristitiae aut doloris ad hoc
illis stantibus contingenti libertate posset creatura[?] causare huius passiones
non vietur quod esset rationabiliter plus dolendum de sempiterna pena
inflicta vel firmiter credita debere infligi quia cum omnis do
lor vel tristitia sic afflictio et poena libere tunc causare do
lorem non esset nisi addere ponam ponae quod rationabiliter affectione
commodi deberet quilibet conari vitare ymmo de sola cul
pa erga deum vel proximum vel de miseria sui vel de aliena
quando talis dolor potest esse meritorius vel ad merendum dispositus apparet
rationabiliter esse dolendum amgis vel minus secundum exigentiam materiae occurren
tis ut sic placare valeat dolendo quae offendit il
licita perpetrando Sed tales actus[?] dolendi vel crescandi non
competunt illis qui credunt se in inferno aeternaliter c?ciandos[?]
Et si haec sint vera argumenta falsum supponunt fnitum Sed tamen quai per hoc
forma difficilis non evaditur quin in multis causibus habeat locum ideo
neccesse est in aliis casibus in quibus haec responsio non habet locum
aliter respondere licet enim homo non rationabiliter sine fructu adderet pe
nam
vel dolorem dolori tamen rationabiliter adderet gaudium gaudio
sed posset licite Sed beatus attendens et certus quod debet duplicare
in beatitudine per diem ex hoc sine pluri posset rationabiliter gaudere et
sed certitudinaliter adverteret quod duraret sua beatitudo duplo plus
rationabiliter plus gauderetur igitur si quod infinite infinite nisi forma argumenti
aliter evadatur

75Item si dolor et gaudium naturaliter causarentur
ut dat responsio ista et producuntur a proximis eorum causis non e
vaditur sed reducitur fortior difficultas quod habeitur gaudium
infinitum de beatitudine aeterna firmiter credita vel dolor infinitus de
pena aeterna firmiter credita in mi?re[?] quia si certitudo vel firma
credulitas afflictionis diurne causat dolorem certitudo vel firma
credulitas ponae duple causabit maiorem igitur infinite infinitam

76
dicendum igitur aliter praedictam tamen non negando quod consequentia non valet quia non
itur ad plus per partes aequales nec per maiores non enim certitudo vel cre
dulitas
quod homo est in cartere[?] regio per duos dios duplo
tamen affligit sic puniendum sicut si esset certus vel crederet firS16rb
miter sic puniri per diem praecise quia igitur solum tempus duplatur
et cetera ponuntur manere uniforma quae deberent maiorem causare
dolorem ideo statim variatur proportio sed si certitudo cogitationis[?] et odium
et natura fie?t[?] infinita sicut tempus communitur formae infinitum tunc sequitur do
lor vel tristitia infinita modo non